جمله دنائت و پستى همت صوفى استفاده نمىشود چه آنكه صوفى در طريق سلوك داراى دو گام است يكى از نهايت و ديگرى در لانهايت اين است كه همواره متوجه به آن دو گام بوده است و از آن تجاوز نمىنمايد براى آنكه سالك همان سواره و همت او همانا اسب اوست كه بر وى مىنشيند و راه مىپيمايد .
همت بدون آغاز و انجام نمىباشد بلكه براى آن بدايات ( آغازها ) و نهايات ( انجامهاست ) بدايات آن به ترتيب اراده و طلب و ربط و تصرف و وجود است .
همت همان قدرت است و سر ( بكسر سين ) كه نهاد پاك و پاكيزه است با همت و قدرت حق گرد مىآيد و با آن همراه و همگام مىباشد و اراده و طلب كه بدايات است از سر منزل قلب بوجود مىآيد و روح كاشف از ارتباط ذوقى است .
با توجه به بدايات مزبور مىگوئيم هرگاه اراده قوت گيرد و استعداد و استوارى پيدا كند و طلب حقيقى كه بر پايه صدق برقرار گردد واقع شود در ميان صاحب همت و مطلوب او رابطهاى بوجود مىآيد و اين رابطه يا از ناحيهى ايجاد است و يا از سوى افناء و مانند زنجيرى است كه در حد فاصل ميان دو شىء كشيده باشد و يا همانند نيزهاى است كه در دست مبارزى در آمده و سينه خصمش را هدف قرار داده باشد و يا به مثابهء تيرى است و يا نوريست كه از خورشيد به زمين مىتابد .
فوائح الجمال وفواتح الجلال ( فارسى ) — صفحة 170
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص١٧٠