سنگريزه را برداشته و بالا برد و بر پيشانى گذارد و سجده نمود . « 1 »
از ظاهر اين روايت بر مىآيد كه سجده ، عبارت از واقع شدن بر زمين به يك شكل و هيئت خاصّ است و به همين جهت است كه آن مرد مىگويد : اين گذاردن سنگريزه بر پيشانى ، مرا از سجده كفايت مىكند ؛ يعنى از سجدهء حقيقى كفايت مىكند ، نه اينكه خودش سجدهء واقعى باشد و چنانچه سجدهء بر غير زمين ، كافى بود تكلّف و مشقّت سجده بر زمين لزومى نداشت ؛ زيرا هميشه امكان سجده بر لباس وجود دارد .
بنا بر اين ، اصل سجده اين است كه انسان ، صورت خود را روى زمين يعنى : خاك ، شن ، سنگ ، سنگريزه ، مدر و گياهان غير خوراكى و پوشيدنى آن بگذارد ، مگر اينكه عناوينى مانند : گرما ، سرما و فشار جمعيّت عارض شود كه شارع در آن موارد ، به جواز سجده بر لباس و امثال آن حكم كند . در آينده در اين زمينه بحث خواهيم كرد و اين همان مطلبى است كه چنان كه گذشت ، فقها به آن اعتراف دارند .
احاديث خنك كردن سنگريزه
1 - جابر بن عبد اللّه انصارى مىگويد : نماز ظهر را همراه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم مىخواندم ؛ بدين نحو كه مشتى از سنگريزهها را برداشته و در كف دست خود قرار مىدادم و بعد در دست ديگر خود مىريختم تا اينكه خنك مىشد ، سپس آن سنگريزههاى سرد شده را بر پيشانى خود مىگذاردم تا اينكه سجده كنم . « 2 »
هامش
( 1 ) - بخارى ، ج 5 ، ص 57 . و نيز بخارى ، ج 5 ، ص 96 . صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 405 . سنن ابى داوود ، ج 2 ، ص 59 . و سنن دارمى ، ج 2 ، ص 342 . مسند أحمد ، ج 1 ، ص 388 ، 401 ، 437 ، 443 و 462 .
( 2 ) - « كنت اصلّى مع النبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلم الظهر ، فآخذ قبضة من الحصى فاجعلها فى كفّى ، ثمّ أحوّلها إلى الكفّ