براى ما قرار داده شد ، هرگاه به آب دسترسى نداشته باشيم « 1 » ، كه در اين روايت ، خاك ، خاصّ است و لذا عامّ - زمين - بر آن حمل مىشود ، بنا بر اين ، پاك كنندگى به خاك اختصاص مىيابد .
در روايت ابى امامه در كتاب بيهقى آمده است : هرگاه وقت نماز براى فردى از امّت من فرا رسد و دسترسى به آب نداشته باشد ، زمين به عنوان پاككننده و سجدهگاه در اختيار او مىباشد « 2 » و در روايت احمد آمده است : خاك به عنوان پاككننده و سجدهگاه او در نزد وى موجود است « 3 » .
بحر الراثق بعد از نقل حديث « جعلت لى الأرض مسجدا و طهورا » كه مورد بحث ماست ، به حديث فوق استدلال كرده و جواز تيمّم بر مطلق زمين را اثبات مىكند و مىگويد : دليل آن ، اين است كه « ال » در كلمهء « الأرض » دلالت بر جنس مىكند و چيزى از آن خارج و استثنا نمىشود ؛ زيرا تمامى زمين به عنوان مسجد قرار داده شده است و همان چيزى كه مسجد قرار داده شده ، پاككننده نيز قرار داده شده است . اين خلاصهاى از كلام بحر الرائق بود كه در اينجا ذكر شد « 4 »
در كتاب « المعتصر » « 5 » آمده است : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم فرمود : امشب پنج چيز به من عنايت شد كه قبل از من به كسى عطا نشده بود : من به سوى تمامى انسانها فرستاده شدهام ، . . . و زمين براى من سجدهگاه و پاككننده قرار داده شد كه هركجا و هر زمان كه وقت نماز فرا رسيد ، تيمّم كرده و نماز بخوانم و اين مسأله قبل از من براى آنان دشوار بود و همانا آنان در كنيسهها و كليساها نماز
هامش
( 1 ) - « و جعلت لنا الأرض كلّها مسجدا و جعلت تربتها لنا طهورا إذا لم نجد الماء » .
( 2 ) - « فأيّما رجل من امّتى اتى الصلاة فلم يجد ماء وجد الأرض طهورا و مسجدا » .
( 3 ) - « فعنده طهوره و مسجده » .
( 4 ) - بحر الرائق ، ج 1 ، ص 155 - 156 .
( 5 ) - المعتصر من المختصر من مشكل الآثار ، ج 1 ، ص 16 .