فرمايش على عليه السّلام اضافه شود كه فرمود : « چارهاى نيافتم جز اينكه مىبايست با آنان مىجنگيدم يا به آنچه خداوند بر رسولش نازل كرده كافر شوم » . « 1 »
شيخ بزرگ ما ، شيخ مفيد رحمة اللَّه عليه گفته است : « شيعه بر كافر بودن آنها كه با اميرالمؤمنين عليه السّلام جنگيدند اتفاق دارد ؛ ولى با وجود اين ، شيعه آنها را بدين سبب از حكم ملت اسلام خارج نمىكند ؛ زيرا كفر آنها از راه تاويل و ارتداد از ملت بوده و به معناى كفرى كه ارتداد از شرع است كافر نشدند . يا اين كه اينها اجمالًا در اسلام بودند ، و شهادتين را اظهار مىكردند . . . اگر چه با اين عملشان از ايمان خارج شده بودند ، و بنابر آن چه كه گفتيم مستحق لعن و عذاب بوده و مخلد در جهنم هستند . » « 2 »
همان سان كه اينان خود به اين كه مالك بن نويره صحابهء معروف پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله مرتد گشته است ، قطع و يقين پيدا كرده و خالد او را به قتل رساند ، با اين كه وى معتقد به خلاف اسلام نبود و اصلى از اصول دين را انكار نكرده و اعلان جنگ هم نداده بود ، و خلاف اسلام اظهار نكرده و تنها از دادن زكات به خليفه وقت خوددارى نموده و آن را ميان مستمدان قوم خود تقسيم كرده بود ، پس همانگونه كه كسى همچون مالك كه مانع دادن زكات به ابو بكر بود ، مرتد و كافر محسوب مىشود و مستوجب كشتن مىگردد . به همين نحو آنان كه بر ضد اميرالمؤمنين على عليه السلام هم سر به شورش برداشته و ترك اطاعت وى كرده و با وى به ستيز و جنگ پرداخته بودند نيز مشمول چنين حكمى خواهند بود . « 3 »
هامش
( 1 ) . الجمل ، ص 19 « لَمْ أجد الَّا قتالهم او الكفر بَما أنزل اللَّه على محمد صلّى اللَّه عليه و آله » .
( 2 ) . الجمل ، ص 29 - 30 .
( 3 ) . ر . ك : الجمل ، ص 58 ؛ المبسوط ، ج 7 ، ص 263 ؛ الانتصار ، ص 19 - 21 .