آن را واجب مىداند ، سخنى دارد كه بايد بدان رجوع نمود . « 1 » امّا اين جا غرض آن است كه انگيزهها و علل آغاز جنگ ، شيوه جنگ و نوع رفتار با دشمنان و اسرا و چگونگى گرفتن اسير براى جنگجويان ترسيم گردد .
بنابراين بر حسب انگيزههايى كه انسان را به جنگ وا مىدارد ، جنگ داراى آثار و نتايج بد يا خوب خواهد بود . اگر جنگ براى مقاصد حيوانى يعنى دستيابى به قدرت و فرمانروائى ، رياستطلبى يا فرونشاندن خشم و كينه و يا انتقام در گرفته باشد ، كشتار ، اسارت ، شكنجه ، قطعه قطعه كردن ، سوختن و ويرانى از نتايج آن خواهد بود . كه به تناسب آن مقدار سلطه و حاكميت و رياستى كه براى جنگجو به دست مىآيد ، اثرى بر دشمن به جا مىگذارد كه او را از جنبش و قيام و تمرد و سرپيچى از دستور وى ، هر چند براى مدتى كوتاه ، باز مىدارد .
همچنين اگر جنگ به خاطر انتقام باشد تا آن جا پيش خواهد رفت كه تنها عطش جانى را فرو نشاند و او را اشباع كرده و قلب وى را آرام و غيظ و غضبش را فرو نشاند . از اين موارد چندان بوده كه تاريخ نمونههايى را ضبط كرده است ؛ از جنايات و مصائب بزرگ و ترسناك گرفته تا كشتار و شكنجه نسبت به دشمنان و قطعه قطعه كردن ، مثله كردن و زنده زنده پوست كندن و ويران ساختن و سوزاندن و نابود كردن محل زندگى دشمن . چه برسد به كشتن او .
ولى اگر جنگ براى زنده كردن يكتاپرستى و عدالت ، و عمل به وظيفه الهى در از بين بردن فساد و رفع فتنه باشد ، پى آمد آن ، دورى از كشتار خواهد بود .
مگر در حدودى كه عقل به عامل آن دستور دهد و شرع مجازش بداند .
هامش
( 1 ) . ر . ك : الميزان فى تفسير القرآن ، ج 2 ، ص 65 و 72 . علامه سيد جعفر مرتضى در كتاب با ارزش خودماهوالصحيح من السيرة ، ج 3 ، ص 124 و 133 ، درباره جنگ در اسلام بحث مفصلى كرده است . در اين رابطه به آن كتاب مراجعه شود . و نيز به كتاب الرحلة المدرسية ، ج 3 ، ص 5 رجوع كنيد .