ندهد ، و از مردم طلب خود را مطالبه كند ولى ديگران از او حق خود را طلب نكنند .
3319 / 6 -
إن سقم فهو نادم على ترك العمل و إن صحّ أمن مغترّا فأخّر العمل .
إن دعى إلى حرث الدّنيا عمل و إن دعى إلى حرث الآخرة كسل .
إن استغنى بطر و فتن .
إن افتقر قنط و وهن .
إن أحسن إليه جحد و إن أحسن تطاول و امتنّ .
إن عرضت له معصية واقعها بالاتّكال على التّوبة .
إن عزم على التّوبة سوّفها و أصرّ على الحوبة .
إن عوفى ظنّ أن قد تاب .
إن ابتلى ظنّ و ارتاب .
إن مرض أخلص و أناب .
إن صحّ نسى و عاد و اجترى على مظالم العباد .
إن أمن افتنن لاهيا بالعاجلة فنسى الآخرة و غفل عن المعاد . « 1 » 3 / 15 - 13 ( و در همين باره فرموده ) : اگر بيمار شود پشيمان شود از اينكه چرا عمل نكرده ، و اگر بهبود يابد از روى فريب خوردگى ايمن شود و عمل را به تأخير اندازد .
اگر به زراعت و كسب و كار دنيا او را بخوانند ، كار كند ، و اگر به زراعت آخرت او را دعوت كنند تنبلى و سستى كند .
اگر خود را توانگر و بىنياز ببيند سرمست گشته و به فتنه دچار شود .
اگر نيازمند و فقير گردد نوميد شده و ناتوان شود .
اگر به او احسانى كنند انكار كند ، و اگر او به كسى احسان كند سربلندى كرده و
هامش
( 1 ) - شارح ( ره ) در آغاز اين حديث فرموده : اين سخنان را امام عليه السّلام در مذمّت شخصى كه مذمّت كرده او را فرموده است ، و در نهج البلاغه در حكمت 150 حديثى طولانىتر از اين آمده كه برخى از فرازهاى اين حديث در آن نيز ديده مىشود ، و در آغاز آن سيد رضى ( ره ) فرموده است : « و قال عليه السلام لرجل سئله ان يعظه : لا تكن ممن يرجوا الآخرة به غير العمل . . . » تا به آخر ، يعنى امام عليه السلام در پاسخ مردى كه تقاضاى اندرز و موعظه كرد فرمود : از كسانى مباش كه بدون عمل اميد به آخرت دارد . . . .
و برخى از آن فرازها نيز در كلام قبلى كه مؤلف بزرگوار ( ره ) در پايان كتاب غرر الحكم ( ج 6 ، ص 481 به بعد ) آن را آورده است ، ذكر شده .