عمليّه عامّه :
1 - گاهى ، در برخى از آنها عقل حاكم است مثل : اصالة التخيير
2 - گاهى ، در برخى از آنها شرع حاكم است مثل : استصحاب
3 - گاهى ، در برخى از آنها هم عقل حاكم است و هم شرع مثل : اصل برائت و احتياط
س - بطور كلّى اصول عمليهء عامّه به چند قسم تقسيم مىشوند ؟ هركدام را توضيح دهيد .
به دو قسم : 1 - اصول عمليهء عامهء عقليّه ( اصول عقليّه )
2 - اصول عمليهء عامهء شرعيّه ( اصول شرعيّه )
س - اصول عمليهء عامهء عقليّه ( اصول عقليّه ) چگونه اصولى هستند و متضمّن چه نوع حكمى هستند ؟
اصول عقليّه اصولى هستند كه : حاكم بر آنها عقل است و متضمّن جعل حكم ظاهرى از سوى شارع نيستند مثلا : اصالة الاحتياط ؛ كه ما اجمالا مىدانيم ( احد الامرين ) واجب يا حرام است ، لكن تفصيلا نمىدانيم كداميك است عقل مىگويد : از روى احتياط در اولى ( واجب ) هر دو را عمل كرده و در دومى ( حرام ) هر دو را ترك كن .
بطور مثال : ما مىدانيم كه در يكى از دو ظرف سمّى كشنده وجود دارد لكن ؛ نمىدانيم كداميك است عقل مىگويد : احتياطا از هر دو پرهيز كن .
2 - يا مثل : اصالة التخيير ؛ كه تحت حاكميت عقل است ، در موردى كه دوران بين المحذورين است .
مثلا ميّتى است كافر و من نمىدانم كه دفن او واجب است يا حرام ، بين دو امر مردّد هستم .
عقل مىگويد : ميان فعل و ترك مخير هستى .
س - اصول عمليهء عامهء شرعيّه ( اصول شرعيّه ) چگونه اصولى هستند و متضمّن چه نوع حكمى مىباشند ؟
اصولى هستند كه حاكم بر آنها شرع است ، يعنى : حكم از جانب شرع صادر شده است لذا متضمّن حكم ظاهرى شرعى هستند .
مثل : اصل استصحاب - پس اگر شكّ در بقاء وجوب دارى استصحاب كن بقاء وجوب را
و مثل : اصل برائت شرعى كه متّخذ از حديث رفع است ( رفع عن امّتى ما لا يعلمون ) يا ( الناس فى سعة ما لا يعلمون )
و مثل : اصل طهارت كه شارع فرموده ( كلّ شىء طاهر حتى تعلم انّه نجس ) آنجا كه پاك و
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 392
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٣٩٢