اصول عمليّه سلسله وظايف و تكاليفى هستند كه شارع مقدس به منظور نجات مكلّف از سرگردانى جعل نموده لكن هيچگونه كاشفيّتى از واقع ندارند ، يعنى : اگر مكلّف ، سر دو راهى تصميم مانده بود از طريق اين اصول تصميم به انجام عمل مىگيرد .
س - چه رابطهاى ميان اصول عمليّه ، اصول لفظيّه و عقلائيّه و دلايل اجتهاديّه وجود دارد ؟
اصول عمليّه در طول اصول لفظيه عقلائيه و ادلهء اجتهاديه قرار دارند . يعنى : مادامىكه مجتهد مىتواند از راه ادلهء اجتهاديه و اصول عقلائيه لفظيه مثل : اصالة الاطلاق و . . . تكليف را روشن كند ، نبايد به اين اصول عمليّه مراجعه كند .
لكن ؛ بعد الفحص و اليأس نوبت به اصول عمليّه رسيده و از راه اين اصول خود و مقلدينش را از اين بنبست خارج مىكند .
س - اصول عمليّه در چه مواردى كاربرد دارند ؟ تفكيك كنيد ؟
1 - تارة : در احكام جارى مىشوند ، مثلا قبل از اين وضو داشتم ، الآن در طهارت خود شكّ مىكنم ، لذا به اصل استصحاب مراجعه و بنا را بر طهارت مىگذارم و نيازى به وضوى مجدد ندارم .
2 تارة : در موضوعات احكام جارى مىشوند ، مثلا : زيد تا چند پيش مسلمان بود ، الآن در مسلمانى او شكّ دارم لذا استصحاب مىكنم بقاء مسلميت او را ، لذا مىتوانم با او غذا بخورم و عقيب او نماز بخوانم .
س - اصول عمليّه چند قسمند ، نام ببريد ؟
دو قسماند : اصول عمليّهء عامّه و اصول عمليّهء خاصّه
س - اصول عمليّه عامّه چه اصولى هستند و در چه ابوابى از فقه جريان دارند ؟
اصول عمليهء عامّه چهار اصل مىباشند كه عبارتند از :
اصالة البراءة ، اصالة الاحتياط ، اصالة التخيير ، اصالة الاستصحاب .
نكته : اين اصول در تمام ابواب فقه يعنى از باب طهارت تا پايان ديات جريان دارند .
س - اصول عمليّه خاصّه چه اصولى هستند و در چه ابوابى از فقه جريان دارند ؟
اصول عمليّه خاصّه عبارتند از : اصالة الطهارة ، اصالة الحليّة ، اصالة عدم التزكية . كه در باب معينى از فقه جارى مىشوند .
س - چه تفاوت مبنايى از ناحيهء صدور ميان اصول عمليّه خاصّه و اصول عمليهء عامّه مىباشد ؟
در اصول عمليّه خاصّه ، تنها شارع حاكم است و لذا اين اصول شرعيّه هستند ، لكن در اصول
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 391
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٣٩١