امر ظاهرى و لذا امتثال پس از امتثال بلا معناست . بله ، يك وقت هست كه شما مأمور به انجام مىدهيد لكن آن غرض اقصى هنوز حاصل نشده است ، داخل در وقت هم هستى ، شما مىتوانيد با تبديل امتثال اوّل به امتثال دوم عمل را اعاده كنى ، فى المثل :
- مولى جهت رفع عطشى كه دارد و يا براى گرفتن وضو به عبدش مىگويد آب بياور يعنى اين رفع عطش است كه در اينجا موضوعيّت دارد و نه آب بياور .
- عبد مىرود و در يك ظرف معمولى و يا نامطلوب آب مىآورد ، درحالىكه هنوز مولى از آن آب ننوشيده و يا وضو نگرفته ، آب بريزد و يا عبد بخواهد كه آب در ظرف بهترى قرار داده شود مىتواند امتثال اول را تبديل به امتثال دوم كرده برود و مجدّدا آب بياورد .
- در اينجا با انجام امر و آوردن آب در دفعهء اوّل امتثال امر صورت مىگيرد و لكن غرض اقصى حاصل نمىشود . و لذا تبديل امتثال امر اوّل به امتثال دوم براى عبد جايز است ، حاصل مطلب اينكه :
با استناد به ادلهاى كه گذشت امتثال هر مأمور به نسبت به خودش مجزى است و لذا امتثال بعد الامتثال بلا معنا بوده و معقول نمىباشد الا در دو جا :
1 - در جائى كه امتثال امر شده و لكن غرض اقصى حاصل نشده كه از طريق تبديل امتثال اوّل به امتثال دوم اعادهء عمل براى عبد جايز است .
2 - در جائى كه مكلف امتثال امر مىكند و لكن شك دارد كه آيا غرض نهايى حاصل شده است يا نه ، باز هم براى او جايز است كه تبديل امتثال نمايد .
* جناب آخوند در تبيين بيشتر مطلب بفرمائيد كه اگر فرد مكلّف مأمور به اضطرارى مثلا نماز با تيمّم را انجام دهد ، پس از آن رفع اضطرار شده آب پيدا شود آيا اين نماز خواندهشدهء با تيمّم مجزى است يا كه نه بايد آن را دوباره بخواند ؟
اوّل بايد مقام تصوّر و ثبوت را محاسبه كرده ببينيم كه اين نماز بر چند گونه متصور است و حكم هر نوع تصورى از آن چيست .
دوّم اينكه پس از فراغت از مقام تصوّر و ثبوت نوبت به مقام اثبات يعنى تصديق مىرسد كه در اينجا بايد ببينيم كه ادله چه مىگويند .
* بفرماييد كه نماز مزبور در مقام تصوّر و ثبوت چند چور متصوّر است ؟
چهار جور :
1 - اينكه اين نماز با تيمّم وافى به تمام مصلحت است و به تعبير ديگر ايفاكنندهء تمام
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 362
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٣٦٢