يا نه ؟
2 - در اينست كه : آيا انجام مأمور به نسبت به مأمور به ديگرى مجزى است يا نه ؟
* حاصل و نتيجه مباحث از جمله تعريف اجزاء و سؤال مربوط به آن چيست ؟
اينست كه مسئله اجزاء بايد در دو مبحث مورد بحث و بررسى واقع شود : مبحث اوّل : امر اضطرارى است و لذا مىگوئيم :
1 - گاهى انسان از امتثال امر واقعى معذور مىشود و نمىتواند مأمور به واقعى اوّلى را انجام دهد ، مثل نمازهاى يوميّه كه مشروط به طهارت مائيّه هستند چرا كه خداى تعالى فرموده :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ .
اى كسانى كه ايمان آوردهايد هنگامى كه به نماز مىايستيد ، صورت و دستها را تا آرنج بشوييد ( مائده 6 )
- اين آيهء شريفه نمازگزاران را بر وضو مكلف مىكند ولى كسانى كه قادر بر وضو ( يعنى طهارت مائيّه ) نيستند ، تكليف آنان به دليل ضرورت و اضطرار به تيمّم ( يعنى طهارت ترابيّه ) تبديل مىشود ، چرا كه قرآن كريم مىفرمايد :
-
فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً : *
و اگر آب ( براى غسل يا وضو ) نيابيد با خاك پاكى تيمم كنيد . ( مائده 6 )
- نماز با وضو واجب اختيارى و امر به آن امر واقعى اوّلى است و نماز با تيمّم واجب اضطرارى و امر به آن ، امر اضطرارى و امر واقعى ثانوى است .
- بيشتر احكام شريعت حكم اختيارى و اضطرارى دارند .
- نماز اختيارى نمازى است كه واجد همهء اجزاء و شرايط باشد از قبيل وضو ، قيام ، ركوع ، سجود ، و نماز اضطرارى نمازى است كه فاقد بعضى از شرايط باشد ، حتى مكلّف در حال غرق شدن نيز مىتواند نماز اضطرارى بخواند ، يعنى به جاى هر ركعت نماز يك ذكر خفيف مثل :
( سبحان اللّه ) بگويد ، چرا كه ( الصلاة لا تترك به حال ) : نماز در هيچ حالى ترك نمىشود در حج نيز در مشعر و عرفات وقوف اضطرارى و اختيارى وجود دارد .
* انّما الكلام در اينجا در چيست ؟
در اينست كه اگر مكلف در حال اضطرار واجب اضطرارى را مثل نماز با تيمّم مثلا انجام دهد آيا لازم است كه پس از زوال اضطرار امتثال مجدّد كند و واجب اختيارى را آيا انجام دهد يا نه ؟
آيا انجام واجب اضطرارى و امتثال امر واقعى ثانوى از انجام واجب اختيارى مجزى است يا