- در اينست كه آيا عبد مىتواند به مرّة اكتفا نكرده و دوباره و يا براى بار سوّم و يا چهارم امتثال امر نمايد ، يا اينكه نه چنين محلّى براى امتثال مجدّد امر وجود ندارد ؟
* چه پاسخى به اين مسئله داده شده است ؟
برخى گفتهاند كه مقتضاى اطلاق صيغهء مأمور بها ، انجام طبيعت است چه يك بار انجام بگيرد چه چند بار ، يعنى اطلاق صيغه اجازهء انجام مكرر مأمور به را مىدهد و كارى به اين مطلب ندارد كه بايد به مرّه اكتفا كنى يا نه ؟
* تحقيق حضرتعالى در اين رابطه چيست ؟
اينست كه : مقتضاى اطلاق صيغه ، جواز انجام يك بار مأمور به است ، منتهى بايد ديد كه اين يك بار انجام در ضمن فرد واحد است و يا در ضمن افراد متعدّد .
فى المثل : مولى فرموده : اعتق رقبة . حال اگر عبد يك بنده را در يك بار آزاد كند نحوى از امتثال است ، چند بنده را هم در يك بار آزاد كند باز نحوى از امتثال است .
به عبارت ديگر : ايجاد طبيعت و لو در ضمن افراد باشد و لكن در يك بار و يا يك مرتبه صورت بگيرد خود نحوى از امتثال است .
پس مقتضاى اطلاق صيغه يك مرتبه است و لو در ضمن افراد باشد و لذا نمىتوان گفت كه مقتضاى اطلاق صيغه اينست كه : هرچه عبد خواست يعنى اگر خواست يك بار انجام دهد و چنانچه مايل بود چند بار انجام دهد ، چرا ؟
- چون شأن اينست كه وقتى يك بار طبيعت مأمور به را ايجاد نمود امتثال حاصل مىشود و امر بواسطهء اين امتثال ساقط مىشود و لذا محلّى براى ايجاد مجدّد آن بعنوان امتثال دوم وجود ندارد .
البته : اينكه گفته شد امتثال بعد الامتثال بىمعناست ، در صورتيست كه امتثال مأمور به موجب حصول غرض مولى شود كه در نتيجه با حصول غرض الاقصى ديگر مجالى براى امتثال دوباره باقى نمىماند .
* آيا نمىتواند مأمور به را دو يا سه بار انجام دهد به اين نيّت كه يك امتثال بشود ؟
- در صورت تبديل امتثال اوّل به امتثال دوم چرا ، مىتواند .
فى المثل : مولى جمعيت نوشيدن آب به عبدش امر كرده كه آب بياور ، عبد رفت و در بار اوّل در ظرفى آب آورد كه آن ظرف را دوست نمىدارد ، دلش مىخواهد برود و دوباره آب را در ظرفى بياورد كه دلخواه اوس ، در اينجا چه اشكالى دارد كه چنين كند . بله مىتواند .
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 265
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٢٦٥