تلخيص المطالب ( گفتگوى ساده با مرحوم آخوند در رابطه با مطالب فصل دوم )
* جناب آخوند گفته شده است كه براى صيغهء امر معانى كثيرهاى ذكر شده است لكن :
1 - برخى مىگويند : صيغهء افعل لفظ مشترك است و معانى كثيره دارد .
2 - برخى ديگر مىگويند كه يكى از آن معانى كثيرهاى كه براى صيغهء افعل ذكرشده حقيقت است و بقيهء معانى مجازى است ، فى المثل براى طلب حقيقت است و در ساير معانى مجازات ، نظر شما در اين مورد چيست ؟
- به نظر ما اصلا صيغهء افعل داراى معانى متعدّده نيست تا اينكه بحث شود آيا مشترك لفظى است و يا حقيقت و مجاز است ، بلكه تنها داراى يك معناست كه آن هم انشاء طلب است ، منتهى از آنجا كه دواعى مختلف است :
1 - گاهى انشاء طلب حقيقى و بخاطر اينست كه : آمر عملى را دوست دارد و مىخواهد مخاطب را بعث و تحريك كند به انجام آن .
2 - گاهى نيز داعى بر انشاء طلب ، وجود طالب حقيقى نيست بلكه چيزهاى ديگرى از قبيل امتحان ، تجربه ، تقرير ، فهم و . . . ساير امور است .
البته يك مطلب را مىتوان در اينجا اضافه نمود و آن اينكه اين صيغهء افعل كه در انشاء طلب استعمال مىشود اگر بود طلب باطنى باشد و آمر انشاء طلب كند ، اين استعمال على نحو الحقيقة است و لكن اگر طلب باطنى نباشد ، بلكه از ساير امور باشد ، استعمال افعل على نحو المجاز است چنان كه كلام در ساير صيغ انشائيه چنين است ، فى المثل مىشود گفت كه :
1 - ليت براى انشاء تمنّى است ، لكن همين انشاء تمنى مىتواند دواعى مختلفى داشته باشد .
2 - و لعلّ براى انشاء ترحّمى است ، و لكن مىتواند دواعى گوناگون و مختلفى داشته باشد .
3 - و هل براى انشاء طلب فهم است و لكن مىتواند دواعى مختلفى داشته باشد .
حال :
همانطور كه در امر مىتوانستيم نكتهاى را اضافه كنيم ، در اينجا نيز آن نكته را اضافه كرده مىگوييم : انشاء تمنى با بودن تمنّى حقيقى در باطل على نحو الحقيقة است و لكن انشاء تمنى به