وارد نشده باشد ، مجزى و مكفى است .
* گفته شد كه آوردن طبيعت در ضمن افراد براى دفعهء اوّل نحوى از امتثال است چنان كه آوردن و انجام آن در همان يكبار بواسطهء تحققش در ضمن يك فرد نيز نحو ديگر است و از آنجا كه با هر دو نحوه ، امر ساقط مىشود ، پس چنين اتيان و انجامى جايز ، بلكه موجب برائت ذمّه مىشود ، حال سؤال اين است كه امتثال مزبور واقعا موجب حصول غرض آمر مىشود ؟
از دو حال خارج نيست :
1 - اينكه موجب حصول غرض آمر مىشود 2 - اينكه موجب حصول غرض آمر نبوده و غرض همچنان باقى است .
حال : در فرض اوّل قطعا انجام مجزى است ، بلكه علاوه بر اجزاء ، جائى براى امتثال بعدى وجود ندارد ، چرا كه به حسب فرض غرض مولى در اينجا حاصل شده است و غرض نهائى از امتثال هم همين معناست و لذا وجهى براى امتثال بعدى وجود ندارد ، چرا كه تحصيل خارج است .
و امّا در فرض دوّم امتثال حاصل است و لكن غرض مولى ساقط نشده و هنوز باقى است ، فى المثل : مولى به بندهاش مىگويد : براى وضو گرفتن و يا آشاميدن ، آب بياور ، بنده نيز اطاعت كرده ، آب مىآورد و لكن مولى به دليلى با آن آب وضو نمىگيرد و يا از آن نمىنوشد .
در اينجا عبد امتثال اوّل را تبديل كرده ، آب را عوض كرده آب گواراترى از آب اوّل مىآورد و يا اينكه مطلقا آب ديگرى مىآورد چهبهتر از آب اوّل باشد و چهبهتر نباشد . آيا چنين كارى از جانب عبد جايز است ؟ مرحوم آخوند معتقد است كه بله بنده مىتواند دست به چنين كارى زده و امتثال مكرّر نمايد .
* * *
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 231
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٢٣١