بايد ببينيم كه قائل به تكرار ، حد اقل تكرار را لازم مىداند يا نه ؟ اگر حد اقل تكرار را كافى بداند ، با دو مرتبه انجام مأمور به ، امتثال حاصل مىشود و اگر قائل به تكرار بگويد : مكلّف بايد آنقدر مأمور به را انجام دهد تا مولى بگويد كافى است ، خوب بايد آنقدر مأمور به را انجام دهد تا از ناحيهء مولى تخصيص در ترك برسد و لذا تا زمانى كه ترخيص در ترك نرسيده مكلّف بايد در حال امتثال و انجام مأمور به باشد .
نكته : اگرچه مطلب فوق جاى بحث دارد و لكن خوشبختانه در نوع واجبات دينى مثل نماز ، روزه و . . . حدّ و مرز تكرار مشخص شده است و از اين جهت مشكلى نداريم .
* حاصل مطلب در ( و امّا على المختار من دلالته على طلب الطبيعة . . . ) چيست ؟
بيان كيفيّت امتثال امر است بنا بر مختار خود مرحوم آخوند ( ره ) و لذا مىفرمايد : اگر قائل شديم كه صيغهء افعل عند الاطلاق نه بر مرّه دلالت دارد و نه بر تكرار بلكه به صرف طلب ايجاد ماهيّت و انشاء حقيقت مأمور را به دلالت دارد ، در حصول كيفيّت امتثال بايد بگوئيم : اين امر از دو حال خارج نيست :
1 - يا اطلاق صيغه در مقام اهمال و اجمال است ، يعنى كلام مولى در مقام بيان نبوده و اطلاق ندارد بلكه اجمال يا اهمال دارد .
2 - و يا اطلاق صيغه در مقام به اين مراد ، فرض شده است ، يعنى كلام و يا خطاب مولى اطلاق داشته و در مقام بيان است . حال :
1 - اگر صيغهء افعل ، اطلاقش در مقام اهمال ، يعنى عدم البيان و يا در مقام اجمال يعنى پنهان داشتن مطلوب باشد ، قاعده در حصول امتثال اين است كه : مكلّف به اصل عملى رجوع نمايد ؛ و لذا :
- اگر مقام از قبيل اقلّ و اكثر ارتباطى باشد ، بنا به عقيده برخى ، بايد به اصالة الاشتغال و به نظر برخى ديگر به اصالة البراءة رجوع نمايد .
- و اگر مقام از قبيل اقل و اكثر استقلالى باشد به عقيدهء محققين از اهل فن بايد به اصالة البراءة عمل نمايد .
2 - و امّا اگر صيغهء افعل ، اطلاقش در مقام بيان باشد و معذلك بطور مطلق بفرمايد كه افعل كذا و آن را مقيّد به قيد مرّه يا تكرار نكند در صورتى كه مكلّف به مرّه اكتفا كرده و يك بار مأمور به
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 228
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٢٢٨