تشريح المسائل
* حاصل و نتيجهء بحث قبل چه شد ؟
فراغت از اصل دلالت صيغه و بيان حقّ يعنى دلالت آن بر مجرد طلب ايجاد ماهيّت و عدم دلالت آن بر مرّه و تكرار شد .
* موضوع بحث در اينجا چيست ؟
اين است كه مراد از مرّه و تكرار چيست ؟ دفعه و دفعات است يا فرد و افراد ؟ و لذا پاسخ مىدهد به اينكه دو احتمال در اينجا وجود دارد :
1 - اينكه بگوئيم : مراد از مرّه ، دفعه و از تكرار دفعات است . به عبارت ديگر : ممكن است مراد از مرّه يك مرتبه باشد و نه يك فرد و مراد از تكرار چند مرتبه باشد و نه چند فرد . در اين صورت :
اگر صيغهء امر مثل ، صل بر مرّه دلالت كند ، بدين معناست كه خواندن نماز يكبار بيشتر بر مكلّف واجب نمىباشد و لكن در صورت دلالت بر تكرار بيش از يكبار بايد نماز بخواند .
2 - اينكه بگوئيم : مراد از مرّه فرد از افراد طبيعت و از تكرار ، چند فرد از افراد طبيعت باشد و به تعبير ديگر مراد از مرّه و تكرار ، فرد واحد و افراد متعدّد است .
بنابراين : اگر قائل شويم كه صيغهء امر مثل : اكرم العلماء بر مرّه دلالت دارد ، تنها اكرام يك فرد عالم كفايت مىكند . و اگر معتقد شويم كه صيغهء امر مثل : اكرم العلماء بر تكرار دلالت دارد ، مكلّف بايد افراد متعددى از علماء را اكرام كند .
حال با توجّه به دو قول مزبور : اگر مولائى به عبدش دستور دهد كه نان بياور ، و او برود و در يك دفعه 10 نان بياورد ، بنا بر اينكه مرّه و تكرار به معناى فرد و افراد باشد ، امتثال مذكور از مصاديق تكرار است و لكن اگر مرّه و تكرار به معناى دفعه و دفعات باشد ، آوردن 10 نان در يك بار ، مرّه به حساب مىآيد ، چرا كه اين تعداد نان در يك دفعه آورده شده است .
* بالاخره جناب آخوند كداميك از دو احتمال فوق مورد نزاع است ؟
گرچه ظهور دو لفظ مرّه و تكرار در دفعه و دفعات است و حمل اين دو لفظ بر فرد و افراد خلاف ظاهر است و لكن حقّ اين است كه : مرّه و تكرار برطبق هر دو معنا مىتواند محل نزاع و اختلاف باشد .
البته ما كه گفتيم صيغهء امر نه دلالت بر مرّه دارد و نه بر تكرار ، دچار مشكل فرد و افراد و دفعه و دفعات هم نيستم . لكن براى كسانى كه قائل به دلالت صيغهء امر در مرّه و با تكرارند ، اين