انجام دهى .
پس : در اين صورت دو امر و دو مأمور به داريم كه امر اوّل به ذات الصلاة تعلّق گرفته و امر دوّم به انجام نماز به داعى الأمر تعلّق گرفته است .
در اينجا اگر مكلّف ، نماز را به داعى امر متعلّق به نفس نماز بخواند با هر دو امر موافقت و هر دو امر را امتثال كرده است . چرا ؟ زيرا مولى در امر اوّل فرمود نماز بخوان و در امر دوّم فرمود نماز را به داعى الأمر بخوان ، وقتى مكلّف نماز را داعى الأمر بخواند ، هم نماز را خوانده هم به داعى الأمر را امتثال نموده است .
پس : هم اخذ و اعتبار قصد امتثال امر در عبادات شرعى است ، هم محذور دور ، خلف و تكليف بما لا يطاق و . . . را نخواهد داشت .
* مراد از ( قلت : مضافا الى القطع بانّه ليس فى العبادات الّا امر واحد . . . ) چيست ؟
اولين پاسخ جناب آخوند به اشكال و يا طريق ديگر مستشكل است مبنى بر اينكه : بطور قطع و يقين در عبادات غير از امر واحد ، امر ديگرى وجود ندارد ، همانطور كه در غير عبادات از واجبات و مستحبات امر چنين است . منتهى :
1 - ثواب و عقاب در عبادات دائر مدار امتثال و عدم امتثال است .
2 - ثواب در غير عبادات متوقف بر امتثال امر و لكن عقاب بواسطهء ترك طاعت و صرف ترك موافقت شارع است و نه عدم امتثال .
به عبارت ديگر : اگر مولى بخواهد غرض خود را بواسطهء دو امر ، بيان كند مىتواند و چنين امكانى هم وجود دارد و لكن در عالم خارج و تحقّق مىبينيم كه در عبادات و مستحبات هيچ موردى بدين صورت كه شما گفتيد متعلّق دو امر واقع نشده است ، بلكه در هر مورد فقط يك امر وجود دارد ، و چنان كه صدرا بيان كرديم ، در واجبات عبادى :
1 - اگر قصد قربت رعايت شود هم امر مولى امتثال مىشود ، هم استحقاق ثواب حاصل مىآيد .
2 - و اگر قصد قربت رعايت نشود ، نه تنها امتثال امر مولى نمىشود بلكه ، مكلّف مستحق عقوبت هم مىشود . و لذا :
1 - در عبادات ، استحقاق ثواب و عقاب تابع وجود قصد قربت و عدم قصد قربت است .
2 - امّا در واجبات و مستحبات توصليّه :
اگر مكلّف بخواهد كسب ثواب كند ، بايد واجب توصّلى و يا مستحب آن را به قصد قربت انجام
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 170
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص١٧٠