شرح
( 96 ) همان سامتسكهSamtskheاست ، يعنى منطقهء اخال - تسيكهAkhal - tskiheواقع بر ساحل چپ كر عليا .
( 97 )Ts'anarدر گرجى ، كوهنشينان دلاور منطقهء نزديك معبر مركزى قفقاز ، كه بعدا به جانب شرق تا كاختيه گسترده شدند . نگاه كنيد به : حدود العالم ، ص 400 . درواقع مسعودى ( 26 ) اينان را همسايگان شكّى به حساب مىآورد ، يعنى با كاختيه اشتباه مىگيرد . امكان دارد كه تسعنر ، چچنتبار بودهاند . مسلم است كه ميان ايشان و قبايل عرب ارتباطى نيست . مقايسه كنيد با :Minorsky , « Caucasica ( IV ) » in BSOAS , 1953 , XV / 3 , 505 - 12 .( 98 ) دربارهء شكّى ، نگاه كنيد به : مطالب قبل .
( 99 ) دربارهء پسر او عبد البرّ نگاه كنيد به : تاريخ الباب ، 13 و 14 .
( 100 ) ضبط : لايرانشاه ، گويى منظور نام مملكت بوده است نه نام فرمانروا .
( 101 ) ضبط : شروانشاه ، نگاه كنيد به پىنوشت بعدى و مطالب قبل .
( 102 ) مسعودى ( در متن چاپ شده ) چيزى دربارهء مرگ او نمىگويد ، امّا در منبع ما ( زيربخش 9 ) آمده است كه على به دست ابو طاهر يزيد كشته شد .
( 103 ) در حقيقت كوه نيال مشرف است بر لاهيج كنونى كه مطابق است با لايزان قديمى .
( 104 ) در مرجع زير :Tomaschek , « Die Ku ? stenfahrt Nearchs » , Sitz . W . A , 1890 , 44 ,توماشك ، ديگدان را با قلعهء لستان ، نزديك بندر كنگ يكى دانسته است .
( 105 ) ممكن است اين قسمت ( كه در نسخهءEنيست ) بعضى خاطرات مبهم حملهء خزران بعد از مرگ جرّاح را دربرداشته باشد . خزران تا موصل پيش رفتند ، نگاه كنيد به : ابن اثير ، ذيل وقايع 112 / 730 ، يا وقايع دورهء هارون الرشيد در 183 / 799 . متن ابهام دارد : ترد بلاد برذعه . . . و دينور و نهاوند و غير ما ذكرنا من مبادى ( ؟ ) الكوفه و بصره الى العراق .Barbier de Mynard : « et les antres pays qui . par Kufah et Basrah , donnet acce ? s dans Nihavand et Irak » ( ? ) .