چركس از چهار كس « چهار ( طايفهء ) كس » ساخته شده است ، مقايسه كنيد با :
Rashid al - din , Berezin , VII , 2 : J rkas .
( يعنى چهار كس ) بهگونهء نام خاص .
شرح
( 77 ) نويسندگان اسلامى نام مجوس را به روس باستان و اقوام شمالى اطلاق كردهاند ( نگاه كنيد به « مجوس » ، در دايرة المعارف اسلام ) ، شايد به اين سبب كه مردههاى خود را مىسوزاندند ( نگاه كنيد به مراسم دفن گوسفندان كه ابن فضلان ، چاپ زكى وليدى طوغان ، 88 - 92 توصيف كرده است ) . احتمالا به غلط آن را گرايش به « آتشپرستى » دانستهاند ، نگاه كنيد به :Marvazi , ed . Minorsky , PP . 22 , 117 :اسلاوها : يحرقون الموتى لانّهم عبدت النيران . مقايسه كنيد با :A . Melvinger , Les premie ? res incursions des Vikings en Occident , Uppsala 1955 , Correction ad P . 81 .آيا چركسها آيينى شبيه به آن داشتهاند كه مشمول اين دلالت باشد ؟ در زمان مسعودى محققا شمارى از چركسها نصرانى بودهاند .
( 78 ) در نسخهءP: كتّان ، در نسخهءE: قنب ؟
( 79 ) اين نشان مىدهد كه مسعودى از اخبار متفاوت استفاده مىكرده است .
( 80 ) نگاه كنيد به زيربخش 1 .
( 81 ) كش در فارسى به معناى « مغرور » است .
( 82 ) بنابر جغرافياى ارمنستان ، سرمتيهء اروپايى « هفت كوه گرد » دارد و آب آن رودخانهء عظيمى تشكيل مىدهد . مقايسه كنيد با :ed . soukry , 16 , 21 - 22 ; F . Brun ( Ph . Bruun ) , Chernomorye ? , Odessa 1880 , II , 313 .كه پيشنهاد مىكند مىتوان هفت ( سبع ) را به آسانى * تسع ( نه ) خواند ، كه در اين صورت ، مىتوان عبارت مسعودى را با « نه اقليم » خزريه ، متصل به الان ، برابر دانست .Const . Proph . , ed . Moravcsik , 10 .به هر طريق اين نه اقليم ظاهرا ميان الانيه و خزريه قرار مىگيرد ، نه آن سوى ( يعنى