ساسانى ، شروان و ليزان و ديگر اميرنشينهاى ساحل شمالى كر از ارّان كاملا جدا بودند . در اواخر قرن ششم خاندان جديدى از اولاد مهران نامى 38 در ارّان به قدرت رسيد و زود مسيحيت را پذيرفت . در تاريخ محلّى موسى كالانكاتواتسى « 1 » ( ج 3 ، فصل 19 و 22 ) نام شاهان آلبانيا آمده است ، امّا اطلاعات مربوط به آنها ناقص و درهم است و بايد در انتظار چاپ ترجمهء جديد دوست « 2 » از اين كتاب باشيم . آلبانيا خصوصا در هجوم از جانب قفقاز شمالى ، ابتدا از « هونها » و سپس خزران آسيب بسيار ديد ( نگاه كنيد به اواخر همين كتاب ) .
در عصر خلافت عثمان ، ارّان به صلح تسليم سلمان بن ربيعهء باهلى شد ( نگاه كنيد به : بلاذرى ، ص 203 ) امّا حضور اميران عرب حقوق زميندارى شاهزادگان محلى را خدشهدار نساخت . اين واقعيت كه ورز تردات « 3 » مهرانى ( متوفى 705 م ) ، همزمان به اعراب و يونانيان و خزران خراج مىداد ( موسى كال ، ج 3 ، فصل 12 ) حاكى از اين است كه در آغاز قرن هشتم تا چه حدّ اوضاع اين ناحيه درهم و نابسامان بوده است . « شاهان » ارّان تنها در امور داخلى اختيار داشتند ، كه آن هم فقط به نواحى جنوبى رود كر منحصر مىشد . مثلا مىدانيم كه سعيد بن سالم ( سلم ) از جانب هارون الرشيد به حكومت ارمنستان منصوب شد ( يعقوبى ، ج 2 ، ص 518 ) يا شهر شماخى ( شماخيه ) را شماخ بن شجاع ، كه بلاذرى ( ص 210 ) او را « ملك » شروان مىخواند ، ساخت . بنابراين ، شروان كه در ساحل شمالى كر قرار داد ، از حيطهء حكومتى ارّان خارج بود .
هامش
( 1 ) .Moses Kalankatvats 'i( 2 ) .Dowsette( 3 ) .Varaz trdat