خليفه بر نظام زميندارى قفقاز كافى نيست . در تاريخ الباب معاصر او نيز حتّى يك بار از فرمان خليفه دربارهء واگذارى زمين سخن نرفته است . 7
در متن ما تنها از ضياع متعلق به اعضاى خاندانهاى حاكم نام برده شده است . به نظر مىآيد كه ضياع ، املاك وسيع شخصى بوده ، و حصار كشيدن به دور مهياريه ( زيربخش 24 ) نمونهء شايان دقتى است از تبديل ضياع به سر پل جنگى .
در سه فصل تاريخ الباب از نام ضياع به اين شرح ياد شده است :
خالديات ضياعى بود كه خليفه متوكّل ( 232 - 247 / 847 - 861 ) ، هنگامى كه محمد بن خالد از ارمنستان دست كشيد و عازم ارّان شد ، به او بخشيد ( ح 245 / 859 ، نگاه كنيد به زيربخش 5 ) . موقعيت اين ضياع مبهم است ، امّا دانستن آن از اين جهت مهم است كه بدانيم آيا املاك اعطايى در محدودهء حكومتى پذيرنده قرار مىگرفته ، يا اينكه ارتباط خاكى ميان املاك و قلمرو حكومت ضرورى نبوده است . در اينباره واقعيات زير وجود دارد :
( الف ) طبق متن ما ، اين املاك در همان زمان نيز به آن نام « معروف » بوده ، امّا ميان جاينامهاى قفقاز ، اين نام ناشناس به نظر مىآيد .
( ب ) نام خالديات حاكى از ارتباط آن با پدر محمد ، خالد بن يزيد است ( متن زيربخش 2 ) . بنابر نوشتهء يعقوبى در تاريخ ، ص 580 ، 588 ، خالد هنگام منصوب شدن به حكومت ارمنستان ، ناحيهء خاصى را در ديار ربيعه از معتصم گرفت ، و بار دوم كه به حكومت ارمنستان منصوب شد ، واثق در همان ولايت آبادى ( كوره ) ديگرى به او بخشيد . ابر شهر ديار ربيعه موصل بود ، و اگر قرار باشد در فرات عليا به دنبال خالديات باشيم ( نگاه كنيد به زير ) ، در مربوط ساختن آنها به ديار بكر ، نه ديار
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 229
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص٢٢٩