1700 به اوج خود رسيد ، تا جايى كه حتى نادرشاه را به مبارزه طلبيد .
خانيكف از دربندنامهاى مجعول گفتگو مىكند ، 24 كه همانند كتاب پيشين است ، و از دهاتى كه اخلاف ابو مسلم ( منظور مسلمه بن عبد الملك ؟ ) در حوضهء رود سمور در آنها مستقر شدهاند ، صورتى ارائه مىدهد . 25
دربارهء تاريخهاى متأخر داغستان ، مىتوان از گلستان ارم ، اثر كلنل عباسقلى آقا باكى خانف و آثار داغستان اثر حسن افندى قادرى نام برد .
نويسندهء كتاب نخست ( 1794 - 1846 ) پروردهء خاندان حاكم بر باكو بود و در خدمت روسها با منابع كهن ، روسى و اروپاى غربى آشنايى پيدا كرد .
وى موفق به تلفيق آن آثار با منابع شرقى نشد ، امّا اين منابع را در مجموعهاى منسجم و با اضافاتى در زمينهء قرون هجدهم و نوزدهم منتشر ساخت . كتاب او به زبان فارسى بوده ، اما اكنون در دست نيست .
ترجمهء ناهموار روسى آن در 1926 در باكو چاپ شده است . براى دورهء مدّنظر ما ، باكى خانف از دربندنامه سود جسته و از پارهاى از اماكن با نامهاى جديد ياد كرده است .
كتاب دوم به زبان تركى محلّى در 1307 / 1890 به پايان رسيده ( در 1320 / 1902 در باكو منتشر شده ) و ترجمهء عالى روسى آن به قلم حسناف در دست است ( مخاچقلعه ، 1929 ) . نويسنده براى دورههاى گذشته از دربندنامه و باكى خانف سود برده است ، امّا در نحوهء نگارش بر آنها برترى دارد ، و پارهاى از توضيحات وى به سبب اطلاعات شخصىاش از آن سرزمين ، ارزشمند است .
دورن دو مقاله دربارهء تاريخ شروان دارد كه براى دورههاى متأخر مفيد است ، 26 امّا براى قرنهاى دهم - يازدهم خالى از نقص نيست .
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 15
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص١٥