را طىّ دوازده منزل به * خيداق متصل مىساخته است . در ده فرسخى * خيداق ( يا به گفتهء گرديزى از قلعه ) ربحس ( * ديبگش ) قرار دارد - ظاهرا در كنار همان مسير ( قلعهء ديبگش - شهر خيداق ) . در واقع اور - كرخ نقطهء مهمى بر سر راه اقوشه ( در شرقيترين شاخهء قوىسو ) و مراكز قىتاق است . 111 اوركرخ بر خط الرأس ميان سه رود قرار دارد : درباخ ، بغن و شماليتر از همه ارت - اوزن كه به سوى باشلى - چاى جريان دارد 112 ( نگاه كنيد به : صفحات قبل ) . چشلى و ديبگشه در درهء كوچكى قرار دارند و از يكى از آبگيرهاى ارت - اوزن مشروب مىشوند . به هر طريق ، چشلى را بر سر راه اوركرخ - مجالس نشان دادهاند . اين جزئيات امكان شناسايى ما را افزونتر مىسازد .
اوركرخ ، چشلى و ديبگشه را مىتوان به صورت مجموعهاى از پايگاههاى مقدمى در نظر گرفت كه دربند و خيداق را از حملهء از جانب غرب ، بويژه حوضهء قوىسو ، و در درجهء نخست از اقوشه محافظت مىكردند ( نگاه كنيد به : نقشهء قبلى ) .
بايد توجه كنيم كه شندان ، خصوصا از نظر خصومت با اسلام ، مركز مهمى به شمار مىرفت . براساس روش حذف ، تنها ناحيهاى كه جوامع ديگر بر آنها مسلّط نشدهاند ، درهء اقوشه بوده كه كنار شاخابهء شرقى شاخهء قمخ قوىسو قرار داشته است . قمخها در غرب اقوشه زندگى مىكنند 113 و در شرق مرز آن به سرزمينهاى اور - كرخ و خىتاق كشيده مىشود . چشلى و ديبگشه ، خارج از حدود اقوشه واقعاند ، امّا اگر در معرض حمله قرار مىگرفتند ، مىتوانستند به آسانى تغيير جبهه دهند .
زبان مردم اقوشه با زبان قمخ و اوارها ، هر دو فرق دارد ، امّا مانند قىتاقها به شاخهاى از گروه زبانى آنان ( درگوا ) تكلّم مىكنند . بههرحال ، موقعيت
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 181
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص١٨١