3 . دربندنامه و تاريخهاى بعدى
آنچه به صورت نقل قول از تاريخ الباب ، در جامع الدول محفوظ مانده است اگر با اثر تاريخى موسوم به دربندنامه مقايسه كنيم ، بيشتر به اهميّت آنها پى مىبريم . دربندنامه سالها به عنوان منبع اطلاعات دربارهء تاريخ كهن دربند و داغستان از معروفيت بسيار برخوردار بوده است .
نخستين نسخهء دربندنامه كه شناخته شد ، نسخهاى بود كه امامقلى حاكم داغستان در 1722 ، هنگام اشغال آنجا ، به پطركبير تقديم كرد .
نيازى نيست كه از ترجمههاى نخستين اين اثر از سوى مترجمان ناصالح سخن گوييم 12 . نخستين ترجمهء معتبر كتاب به فرانسوى در 1829 به كوشش جى . كلاپروت « 1 » صورت گرفت .
در 1851 اثرى درخور تحسين دربارهء دربندنامه از طرف آكادمى روسيه انتشار يافت 13 . مصحح ، ميرزا كاظم بيك 14 ، خود اهل دربند و نوادهء يكى از وزيران قبلى حاكم آنجا ، فتحعلى خان ، بود . وى مسلمانى معتقد بارآمد ، امّا در جوانى به تبليغ هيئت مرسلين اسكاتلندى ، كه آن زمان مقيم هشترخان بودند ، به مسيحيت گرويد . كاظم بيك نخست در دانشگاه قازان و سپس در سنت پطرزبورگ به استادى رسيد . در مقدمهء كتاب مىنويسد : « خوب به ياد مىآورم كه وقتى چهارده ساله بودم ، دربندنامه را همراه با توضيحات و تصويرهايش همه مىخواندند و توجه محفل كوچك جوانان كنجكاو و نيمهمتمدن داغستانى ، چند روزى به آن جلب مىشد . جوانان گردهم جمع مىشدند و با مشغول ساختن خود به خواندن كتابهاى خطّى ، حكايتهاى عاميانه ، افسانهها و داستانهاى مربوط
هامش
( 1 ) .J . Klaproth