شامل 25 صفحه ( تقريبا 755 سطر ) است ، درحالىكه در ترجمهء تركى ( ج 3 ، ص 172 - 178 ) تنها 56 + 46 + 83 سطر به آنها اختصاص يافته است .
ارزش خاص جامع الدول را استادان ترك عيان ساختهاند ، هرچند نمىدانم فضل تقدم با كيست . نخستين بار در 25 سال پيش از طريق مكرمين خليل ( پروفسور مكرمين خليل اينانچ فعلى ) و احمد زكى وليدى ( پروفسور احمد زكى طوغان كنونى ) از متن عربى اين اثر آگاه شدم . 5
در ميان گوهرهايى كه در تأليف منجمباشى حفظ شده ، عبارتهاى بسيارى است كه از تاريخ باب الابواب نقل شده است . امّا حتّى در زمان منجمباشى نيز نسخهء همين تاريخ دربند و غيره ناقص بوده است ، و شايد روزى اصل آن از كتابخانههاى استانبول يا مكّه ، جايى كه روزگار مؤلف در 1113 / 1703 در آن پايان يافت ، 6 به دست آيد . مسلّم است كه منجمباشى بعضى از روايتهاى تاريخ باب الابواب را خلاصه كرده است و ضمنا فقراتى چند به آغاز ( فصلهاى 1 - 4 ) و پايان ( فصلهاى 48 - 60 ) آن افزوده است . براى اين كار هم از منابع شناخته شدهاى چون ابن خلّكان ، ياقوت و جهانآرا استفاده كرده است .
منجمباشى به دفعات مىگويد كه منبع اصلى اثر او حدود 500 / 1106 در دربند تأليف شده است ، امّا حقيقت اينكه آخرين حوادث و اخبار آن مربوط به 468 / 1075 است . اخبار مفصل دربارهء شروانشاه فريبرز و منصور بن عبد الملك دربندى به گونهاى است كه گويى راوى معاصرى گزارش مىكند ، امّا تنها 12 سال از سلطنت فريبرز را دربر مىگيرد . او در 455 / 1063 به تخت نشست و بايد بعد از 468 / 1075 سالهاى زيادى سلطنت كرده باشد . به نظر مىرسد كه مؤلف طرفدار اميران محلّى دربند و مخالف اشراف ياغى شهر است ، و بهطور
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 5
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص٥