اداست نه قضا .
افزون بر اين ، هر يك از دو نماز ، غير از وقتِ اجزاء و كفايت ، وقت فضيلتى هم دارد . وقت فضيلت ظهر ، از زوال است تا وقتى كه سايهء شاخص پس از محو شدن يا كوتاه شدن ، به اندازهء شاخص برسد و وقت فضيلت عصر ، از يك برابر تا دو برابر شاخص است ، اين نظر مشهور است .
وقت مغرب و عشاء نيز اين گونه دانسته مىشود . پس از غروب آفتاب تا نيمهء شب ، وقت مغرب و عشاء است . وقت خاص مغرب ، به اندازهء اداى آن از اول وقت است و وقت خاص عشاء به اندازهء اداى آن از آخر وقت ، و ميان اين دو ، وقت مشترك است . در عين حال هر كدام وقت فضيلتى هم دارد . وقت فضيلت نماز مغرب ، از مغرب است تا از بين رفتن شفق ، يعنى قرمزى مغرب در افق . و وقت فضيلت عشاء ، از رفتن سرخى شفق تا يكسوم شب است . « 1 »
بيشترين كسانى كه جمع بين دو نماز را از سوى شيعه ، غريب مىپندارند براى آن است كه تصور مىكنند يكى از دو نماز در غير وقتش خوانده مىشود . ليكن نمىدانند كه نماز در غير وقتِ فضيلتش انجام مىشود ، نه خارج از وقتِ اجزاء . پس مىتوان گفت كه نماز سه وقت دارد :
1 - وقت اختصاصى ، مثل چهار ركعت اول يا آخر وقت ظهر و عصر ، يا سه ركعت بعد از مغرب و چهار ركعتِ پيش از نيمهشب .
2 - وقت فضيلت ، كه تفصيل آن در مورد ظهر و عصر و مغرب و عشاء گفته شد .
3 - وقت اجزاء ، يعنى مطلقِ آنچه بين دو طرف وقت است ، مگر وقت خاصّ يكى از دو نماز . پس وقت اجزاء ، اعم از وقت فضيلت و خارج از وقت فضيلت است .
روايات فراوانى است كه ائمهء اهل بيت عليهم السلام فرمودهاند :
وقتى ظهر « زوال خورشيد » شد ، هر دو وقت داخل شده ، ليكن اين قبل از آن است .
صدوق با سند خود از زراره از امام باقر عليه السلام روايت مىكند كه فرمود :
هامش
( 1 ) . ر . ك : العروة الوثقى : ص 171 ، فصل اوقات نمازهاى روزانه .