آرى ، اين دو با آنچه از ايشان نقل كرديم ، تفسير جمع بين دو نماز براى مسافر را به شكل « جمعِ صورى » ردّ كردهاند و چون ملاك جمع در هر دو مورد ( مسافر و حاضر ) يكى است ، يعنى رفع حرج و زحمت از امت ، و جمعِ صورى مشقّتبارتر است ، كلام هر دو را در اينجا آورديم .
به خاطر آنچه گفتيم ، خطّابى جمع بين دو نماز را به شكل جمع حقيقى دانسته است نه جمعِ صورى ، و گفته است :
ظاهر اسم « جمع » در عرف ، در جايى به كار نمىرود كه كسى ظهر را تأخير بيندازد و در آخر وقتش بخواند و عصر را هم جلو بيندازد و در اول وقتش بخواند ، چرا كه چنين كسى هر يك از دو نماز را در وقت خاصّ آن خوانده است .
گويد : جمع معروف بين دو نماز آن است كه هر دو نماز در وقت يكى از آنها خوانده شود . مگر نمىبينى كه جمع بين دو نماز در عرفه و مزدلفه چنين است ؟ « 1 »
پايان نگارش كتاب ، 8 شعبان 1426 ق
جعفر سبحانى
پايان ترجمه : روز عاشورا ، 1427 ق
( 10 بهمن 1385 )
قم - جواد محدثى
هامش
( 1 ) . معالم السنن : ج 2 ، ص 52 ، حديث 1163 ؛ عون المعبود : ج 1 ، ص 468