وطَهُوراً » « 1 » « زمين براى من سجدهگاه و پاك كننده قرار داده شده است . »
آنچه از حديث به ذهن مىآيد اين است كه هر بخشى از زمين سجدهگاه و پاك كننده است ، مىتوان بر آن سجده و بر آن تيمم كرد . پس زمين از دو جهت مورد توجه قرار مىگيرد : سجود و تيمم . اما تفسير روايت به اينكه عبادت و سجود براى خدا مخصوص جايى نيست ، بلكه همه جاى زمين براى مسلمانان مسجد است ، بر خلاف ديگران كه تنها كليسا و كنيسه براى آنان معبد است ، اين معنى مغاير آنچه گفتيم نيست ، چون وقتى زمين ، نمازخانهء نمازگزار باشد ، لازمهاش آن است كه همه جاى زمين شايستهء عبادت است . آنچه گفته شده ، معناى التزامى آن است كه گفتيم و نشان مىدهد كه مقصود از « طهور » كه پس از « مسجد » آمده ، همان است و اينكه هر دو مفعولِ « جُعلت » باشد ، نتيجه مىدهد كه زمين دو صفت دارد : يكى مسجد بودن ، يكى طهور بودن . اين همان است كه جصّاص فهميده و گفته است : آنچه زمين را مسجد قرار داده ، همان نيز زمين را طهور قرار داده است . « 2 » مراد از طهور ، چيزى است كه بر آن تيمم مىشود چونكه خاك يكى از دو طهور است . شارحان ديگر حديث هم همين گونه گفتهاند .
خنك كردن سنگريزهها براى سجود بر آنها :
2 - جابر بن عبداللَّه انصارى گويد : همراه پيامبر صلى الله عليه و آله نماز ظهر مىخواندم ، از شدت گرما مشتى از سنگريزهها را برداشته در كف دستم نگه داشته ، سپس به كف دست ديگرم مىريختم تا سرد شود ، سپس آن را براى نهادن پيشانى و سجود بر آنها بر زمين مىگذاشتم . « 3 »
بيهقى بر اين روايت تعليقه زده كه شيخ گفته است ؛ اگر سجده بر جامهء متصل جايز بود ، اين از سرد كردن سنگريزهها با دست براى سجده بر آنها آسانتر بود . « 4 »
هامش
( 1 ) . صحيح بخارى : ج 1 ، ص 91 ؛ كتاب التيمم ، حديث 2 ؛ سنن بيهقى : ج 2 ، ص 433 و صحاح ديگر .
( 2 ) . احكام القرآن ، جصاص : ج 2 ، ص 389 ، چاپ بيروت .
( 3 ) . مسند احمد : ج 3 ، ص 327 ؛ سنن بيهقى : ج 1 ، ص 439
( 4 ) . سنن بيهقى : ج 2 ، ص 105