12 - عياض بن عبداللَّه قرشى گويد : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مردى را ديد كه بر گوشهء عمامهاش سجده مىكند ، با دستش اشاره فرمود : « عمامهات را كنار بزن » و به پيشانىاش اشاره كرد . « 1 »
اين روايات نشان مىدهد كه مسلمانان آن روز تكليفى جز سجود بر زمين نداشتند و هيچ رخصتى جز خنك كردن سنگريزه نبود و اگر ترخيصى بود چنان نمىكردند و پيامبر صلى الله عليه و آله دستور به خاكى كردن پيشانى و كنار زدن عمامه از پيشانى نمىداد .
مرحلهء دوم : رخصت براى سجده بر حصير و خُمره ( سجادهء حصيرى )
رواياتى كه در كتب حديث است ، همه نشان مىدهد كه پيامبر صلى الله عليه و آله و اصحاب او متعهد بودند بر زمين با همهء انواعش سجده كنند و از آن عدول نكنند ، هر چند كار دشوار باشد و هوا گرم . ليكن رواياتى هست كه نشان مىدهد پيامبر صلى الله عليه و آله با وحى الهى رخصت داد تا بر آنچه از زمين مىرويد سجده شود و بدين گونه كار سجده را بر آنان آسان ساخت و در گرما و سرما و هنگام تر بودن زمين سختى و مشقت را از آنان برداشت . اينك شمارى از اين روايات :
1 - انس بن مالك گويد : رسول خدا صلى الله عليه و آله بر خُمره سجده مىكرد . « 2 »
2 - ابن عباس گويد : رسول خدا صلى الله عليه و آله بر خمره نماز مىخواند ، در عبارت ديگرى است كه : بر خمره سجده مىكرد . « 3 »
3 - عايشه گفته است : پيامبر بر خمره نماز مىخواند . « 4 »
4 - ام سلمه گويد : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر خمره نماز مىخواند . « 5 »
هامش
( 1 ) . السنن الكبرى : ج 2 ، ص 105
( 2 ) . اخبار اصبهان : ج 2 ، ص 141 ( خُمره حصيرى كوچك به اندازهء سجاده است ) .
( 3 ) . مسند احمد : ج 1 ، ص 269 ، 303 ، 309 و 358
( 4 ) . همان : ج 6 ، ص 179
( 5 ) . همان : ص 302