آمِدى از على عليه السلام روايت كرده است كه فرمود : سجود جسمانى بر خاك نهادن اعضاى شريف است . « 1 »
3 - سنت در سجود ، در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله و پس از او
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و اصحاب او مدّتى طولانى بر زمين سجده مىكردند و سختى زمين ريگزار و غبار خاك و رطوبت گِل را سالها تحمّل مىكردند و آن روز كسى بر پارچه و گوشهء عمامه يا بر حصير و بوريا و خُمره « 2 » سجده نكرد . نهايت كارى كه براى آزرده نشدن پيشانى مىكردند ، آن بود كه با دستهايشان سنگريزهها را كمى خنك مىكردند ، آنگاه پيشانى بر آن مىنهادند . يكى از شدت گرما بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شكايت كرد ، حضرت جوابش نداد ، چون نمىتواست از پيش خود فرمان الهى را تغيير دهد ، تا آنكه رخصت آمد كه مىتوانند بر بوريا يا حصير سجده كنند ، يعنى تا حدّ محدودى به مسلمانان توسعه و رخصت داده شد .
پس دو مرحله بر مسلمانان در آن زمان گذشته است :
1 - مرحلهاى كه بر مسلمانان واجب بود تنها بر زمين ، با انواع مختلفش سجده كنند ، مثل خاك و رمل و حصير و گل و اجازهاى براى غير آن نبود .
2 - مرحلهاى كه رخصت داده شد بر گياهان زمين مثل بوريا و حصير و خُمره سجده كنند ، به جهت آسان سازى و رفع مشقّت ، و بيش از اين آنگونه كه برخى ادّعا مىكنند هيچ توسعهاى براى مسلمانان داده نشد . اينك توضيح مطلب :
مرحلهء اول : سجده بر زمين
1 . به روايت شيعه و اهل سنت ، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : « جُعِلَت لىَ الأرض مسجِداً
هامش
( 1 ) . غرر الحكم : ج 1 ، ص 107 ، شمارهء 2234
( 2 ) . خُمره : چيزى كه از گياه و حصير به اندازهء صورت و سجدهگاه مىبافتند و بر آن سجده مىكردند ، « سجادهاى حصيرى » .