دانشمندان نيست .
دربارهى تبديل لفظهايش ، برخى گفتهاند : تمام آن الفاظ عوض شد . امّا ديگران گفتهاند : عوض نشده است ، و به كلام خداوند متعال احتجاج كردهاند : « و كيف يحكّمونك و عندهم التوراة فيها حكم اللَّه » ولى اين قول بنا بر آنچه بسيارى از متكلّمان و ديگران مىگويند ، مشكل دارد كه : تواتر تورات در زمان بختالنصر قطع شد ، و جز عزير عليه السلام كسى آن را حفظ نكرد ، عُزير پيامبر و معصوم بود ، و روايت از معصوم بسنده است ، جز اين كه گفته شود : تواتر به او نمىرسد ، امّا بعد از او زكريا و يحيى و عيسى عليهم السلام همگى متمسّك به تورات بودند ، كه اگر صحيح و مورد عمل نبود بر آن اعتماد نمىكردند ، در حالى كه آنان پيامبران معصوم بودند .
بخارى در پايان كتابش ( الصحيح ) از ابنعبّاس نقل كرده است كه تبديل در معنىهايش واقع شده نه در لفظهايش ، و فخرالدين رازى آن را از بيشتر مفسّران و متكلّمان نقل كرده است . » « 1 » پنجم . رازى در تفسير « إنّ الّذين يكتمون » گويد : « مسألهى سوم : در چگونگى كتمان اختلاف كردند ، از ابنعبّاس روايت شده است كه آنان ظاهر تورات و انجيل را تحريف مىكردند . و اين نزد متكلّمان ممتنع است ، چون اين دو كتاب كه در شهرت و تواتر به جايگاهى رسيده بودند كه اين كار در آنها ناممكن مىبود ، بلكه تأويل را مخفى مىداشتند . » « 2 » رازى در تفسير « من الّذين هادوا يحرّفون الكلم » گويد : « اگر گفته شود : چگونه اين تحريف در كتابى امكان دارد كه تك تك حرفها و كلماتش به تواتر مشهور در شرق و غرب رسيده است ؟
گوييم : شايد گفته شود : مردم اندك ، و دانشمندان به كتاب در نهايت كمى بودند ، پس مخالفان بر اين تحريف توانمند شدند .
دوم : مراد از تحريف ، القاى شبههى باطل و تأويلهاى نادرست ، و برگرداندن
هامش
( 1 ) . عقد الجمان - فصل فى تحريف اهل الكتاب .
( 2 ) . تفسير رازى 5 : 28 .