برأت شب قدر است در ماه رمضان » « 1 » منه رحمه اللّه .
[ 10 ] : حاشيهء صفحهء ( 16 ) متن كتاب
وبعضي از متصوّفه « كلمن » را مصحّف كلّ من - به ضم كاف وتشديد لام - مىداند ومىگويد كه : مراد از آن خداست « 2 » .
قاصر گويد : بنابر احتمال تصحيف ممكن است كه بضمّ كاف عجمي وسكون لام باشد واللّه يعلم ، منه رحمه اللّه .
[ 11 ] : حاشيهء صفحهء ( 17 ) متن كتاب
مستفاد از ظاهر اين حديث شريف آن است كه : حضرت عيسى - على نبيّنا وآله وعليه السّلام - در آن وقت به حسب ظاهر در سنّى بوده كه قابل رفتن به مكتب وتعلّم بوده ، وجواب دادن أو معلّم را ؛ از حيثيّت ظهور فهم وعلم أو بوده نه از حيثيّت صغر سن ، وبنابراين ؛ اگر نموّ آن حضرت به حسب ظاهر در هر روزى به قدر دو ماه مخصوص به روز اوّل ولادت بوده است ، پس در هفتماهگى ؛ نهماهه مىنموده است ، ودر آن حال قابل تعليم نبوده است ، واگر در هر روز مانند روز اوّل ترقى مىنموده ، پس در هفتماهگى به صورت سى وپنج سالگى بوده ، واز حدّ تعلّم وپسريّت ودست أو را گرفتن وبه مكتب بردن گذشته بود ، وحال آن كه آن حضرت سى سالگى به آسمان رفت .
وبه خاطر فاطر در رفع اين اشكال چنين مىرسد كه : آن حضرت بعد از روز ولادت نيز ترقّى مىنموده است لكن به كمتر از قدر دو ماه به طريقي كه در هفتماهگى واقعي به حدّ امكان تعلّم رسيده واز حد صبا وپسريّت نگذشته بوده است ، واللّه يعلم ، منه رحمه اللّه .
هامش
( 1 ) امالى صدوق : 32 حديث 1 .
( 2 ) در مظانّش نيافتيم .