از دشمنان ايشان تبرّا كن زيرا كه بىتبرّا درست نيست ، وبعد از آن برو به جنگ شانه سر ، كه آن نفس امّاره است ، با أو جنگ ؛ جهاد أكبر است چنانچه حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام در وقتي كه از جهاد وغزوات مراجعت مىنمود مىفرمود كه : « رجعنا من الجهاد الأصغر إلى الجهاد الأكبر » « 1 » .
امّا بايد دانست كه نفس به چهار قسم است : اوّل : امّاره ، دويم : لوّامه ، سيّم : ملهمه ، چهارم : مطمئنّه ، امّا نفس امّاره : آتشى است وآن نفس كفّار است ، ولوّامه : بادي است وآن نفس مؤمنان است ، وملهمه : آبى است وآن نفس أولياء است ، ومطمئنّه : خاكى است وآن نفس أنبياء است .
« شانه سر غوغا كند » يعنى : نفس امّاره سركشى ونافرمانى كند ، واز أطاعت وعبادت تو را بازدارد ونتوانى أو را مقهور سازى ، زيرا كه طينت أو را به صورت خصومت سرشتهاند ، پس استيلا وغوغا به حدّى رسد كه پوست به . . . واكند ، يعنى : چندان طغيان كند كه پوست ترا بكند ، چنانكه ضرب المثل است كه هرگاه شخصي آزار بسيار بكشد گويد : چندان آزار كشيدم كه پوستم كنده شد .
پس در آن حالت چاره آن است اى پسر من ! برو به حوض توتيا خود را بشوى وزود بيا ، يعنى : اوّل توبه وانابه كن وبا آب استغفار سر وپاى خود را بشوى تا آن كه خداى تعالى تو را بيامرزد وتو را از نجاست معصيت وپليديها وچركها پاك گرداند ، زيرا كه نجاست گناه ازاله « 2 » نمىشود مگر به آب چشمهء چشم ، ودر حوض توبه غسل كن ! زيرا كه عبادت بىتوبه وانابه مقبول نيست ، وتوبه مقدم است بر عبادت چنانكه حق تعالى در قرآن مجيد فرموده :
التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ
« 3 » وجمعى كه توبه كنند وحرام نخورند خداى تعالى ايشان را به آتش دوزخ عقوبت نكند .
اى فرزند تو جدّ وجهد كن تا در شبهه نيفتى وخود را به دست خود در مهلكه
هامش
( 1 ) جامع الأخبار : 269 حديث 729 .
( 2 ) حجري : پاك .
( 3 ) توبه ( 9 ) : 112 .