وعقد بيده ثلاثا وستين » « 1 » چه معنى دارد ؟
جواب :
چند تفسير به نظر حقير رسيده ، اوّل آنكه : معنيش إله أحد جواد است ، زيرا كه عدد اين نه حرف به حساب جمل كبير - يعنى أبجد متعارف - شصت وسه مىشود ، واين تفسير را قطب راوندى در كتاب « خرائج الجرائح » « 2 » وصدوق در كتاب « كمال الدين » « 3 » وكتاب « معاني الأخبار » « 4 » از أبي القاسم حسين بن روح - كه أحد نوّاب أربعة حضرت صاحب الأمر عجل اللّه تعالى فرجه الشريف است - روايت كرده ، واين بسيار بعيد است اگر از معصوم نباشد .
وشايد مراد اين باشد كه در كلمهء توحيد تعبير از جناب أقدس الهى به اين سه كلمه نموده ، واللّه يعلم .
دويم آنكه : مراد به حساب جمل كلّ لسان است ، يعنى به هر زبانى ايمان آورده وشكّى در اسلامش نيست ، واختصاص به بعضي از السنة واصطلاحات ندارد چنانكه مقتضاى ظاهر حساب جمل است ، واين را با أصل حديث مذكور شيخ كلينى در « كافى » در باب التاريخ از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است « 5 » وبا اجمالش خالى است از تفسير عقد مذكور .
سيّم آنكه : عقد شصت وسه عبارت است از كلمهء « سجّ » امر از « تسجية » كه به معنى پوشانيدن است « 6 » ، يعنى : حضرت صادق عليه السّلام به سكونى راوي ؛ امر فرموده به عدم اظهار اسلام أبى طالب از جهت تقيّه نظر به آنكه مشهور در ميان أهل سنّت آن است كه ايمان نياورده وبر كفر مرده است .
هامش
( 1 ) معاني الأخبار : 1 / 285 ، كافى : 1 / 449 حديث 33 .
( 2 ) الخرائج والجرائح : 3 / 1075 حديث 11 .
( 3 ) كمال الدين : 519 حديث 48 .
( 4 ) معاني الأخبار : 2 / 286 .
( 5 ) كافى : 1 / 499 حديث 32 و 33 .
( 6 ) لسان العرب : 14 / 371 .