جواب :
تفنگ بدون جهت وسبب هرگز بيرون نمىرود ، پس هرگاه پايهء آن را برداشته وتقصير در محافظت نموده كه به آن سبب خوابيده ومقتول را كشته ، آن شخص قاتل است ، نظر به اينكه فعلى كرده است كه آن برداشتن پايه است بدون تحفظ كه غالبا جنايت از آن به عمل مىآيد ، ودر اين صورت شايد كه گناه نيز داشته باشد ، واگر محافظت كرده وتقصير ننموده ، لكن اتّفاقا بدون اختيار أو پايهء پائين چخماق بيرون رفته وجنايت از آن حاصل گرديده ، اين فعل از جملهء چيزهائى خواهد بود كه نادرا جنايت از آن به عمل مىآيد ، چنانكه در اينجا آن نادر ظاهر گرديده در اين صورت آن شخص قاتل است ، هرچند كه گناه ندارد ، زيرا كه هر قاتلي لازم نيست كه به آن قتل آثم باشد ، بلكه در برداشتن پايه به جهت امر راجح وواجب ، مستحقّ ثواب مىشود ، مثل معالجهء طبيب حاذق كه ضامن است ، وهمچنين دايه كه از براي خدا ونزد ضرورت طفل را شير دهد ودر خواب بدون شعور واختيار بر أو بغلطد وأو را بكشد ، وهمچنين در بسيارى از مواضع كه قتل وجنايت بر سبيل خطا واقع شود ، وآنكه غرضش بيرون كردن تفنگ نبوده ، نفعي به حال أو نمىرساند مگر از براي تحمل عاقله هرگاه اين ادّعا را از أو قبول داشته باشد ، زيرا كه بعد از برداشتن پايهء بىعقل وشعور ، بدون محافظت ومحارست نظر به عادة اللّه پايه مىافتد وجنايتي كه از آن به عمل آمده به عمل مىآيد وحقيقتا وعرفا چخماق بدون سبب وجهت « 1 » بر آتشخانه نمىخورد وسببش همان بلند كردن است كه مستند شده است به همان شخص .
بلى هرگاه آن شخص برداشته با محافظت وديگرى آن را خوابانيده ، در اين صورت جنايت با ثاني است ، نظر به آنكه أو أقوى است وقول فقهاء
هامش
( 1 ) د ، ه : منشأ .