اشرفى فندقى « 1 » ، يا قزلباشى قديم كه هر يك نيز چهار دانگ ونيم مىباشد ؛ هفت هزار عدد حويزه مىشود - كه هفتاد تومان فضّى - به سكّهء حويزه - مىشود « 2 » ، ودر شبه عمد ؛ هرگاه شتر دهند ؛ سى وسه شتر مادة پا در سه سال ، وسى وسه شتر مادة پا در چهار ، وسى وچهار شتر مادة پا در آبستن شش است .
ودر خطا هرگاه شتر دهند - بنابر اشهر اظهر - بيست شتر مادهء پا در دو سال است ، وبيست شتر نر پا در سه سال است ، وسى شتر مادهء پا در سه ، وسى شتر مادهء پا در چهار ، كه مجموع شتر در هر يك از قتلها ؛ يك صد مىباشد ، وبه حسب سن تفاوت دارند ، ودر ساير أجناس ديت ؛ مثل همديگرند ، وديت زن ؛ نصف ديت مرد است در همهء أجناس ، وديت عمد وشبه عمد بر قاتل است ، وديت خطا بر عاقله است ، وديت عمد در يك سال ، وشبه عمد در دو سال گرفته مىشود ، وديت خطا در سه سال ، در هر سالى ثلثي از آن .
ودر هر جائى كه ديت دادن لازم باشد ، در تعيين جنس ومقدار آن - از أمور مذكوره - اختيار با دهنده است نه گيرنده ، واگر قتل در ماه حرام باشد - كه ذو القعدة وذو الحجّه ومحرم ورجب است - يا در حرم مكة واقع شود ، وآن عبارت است از چهار فرسخ شرعي در چهار فرسخ از شهر مكة وحوالي آن ؛ كه ميلهها از براي تعيين حدود آن نصب نمودهاند ، در هر يك از اين دو صورت يك ديت وثلث ديت بايد بدهد ، واگر در حرم وماه حرام هر دو باشد ، بعضي گفتهاند كه : يك ديت ودو ثلث ديت واجب مىشود « 3 » ، واين قول موافق احتياط است بلكه خالى از قوة نيست ، وزياد شدن ديت مخصوص به قتل نفس است ،
هامش
( 1 ) هر سكه طلاى إيران واشرفى سه جور است ، يك تومانى ، پنج هزارى ودو هزارى [ بزرگ ، متوسط وكوچك ] ( لغتنامه دهخدا : 7 / 2656 ) واشرفى فندقى كناية يكى از آنهاست .
( 2 ) ج ، د ، ه : باشد .
( 3 ) خلاف شيخ طوسي : 5 / 223 مسأله 7 . مرحوم شيخ اين قول را از ابن عباس نقل كرده وسپس مىگويد : مخالفى براي ايشان نيست .