ثابت گردد ديت بر همان طفل است وبر عاقله نيست مگر قسم نفى العلم به خطا بودن جنايت مذكوره ، واللّه العالم .
سؤال قصب [ 192 ] :
شخصي زوجهء خود را به قتل رسانيده وجمعى از مؤمنين از لفظ قاتل ومقتول « 1 » شنيدهاند كه آن قتل خطا بوده آيا ديت أو به جميع ورثه مىرسد يا نه ؟ وديت بر كيست ؟
جواب :
هرگاه مقتوله با ساير ورثه معترف به خطا باشند ، ديت بر جميع ورثهء أو حتى بر شوهر منقسم مىشود على الأظهر ، وهمچنين ديت مرد بر جميع ورثه أو حتى بر زوجه منقسم مىشود ، ودر هر دو صورت متقرب به امّ ؛ محروم است على الأقرب ، واگر خطاء مزبور به بيّنهء شرعيّه يا تواتر ثابت شود ، يا عاقله بر آن « 2 » اعتراف نمايد ، ديت بر عاقله است ، والّا بر قاتل است وبر عاقله همين تسلّط يك قسم است كه آن قتل به عنوان خطا محض نبوده است ، يا علم به كيفيت آن ندارد ، واقرار قاتل ومقتول دربارهء عاقله مسموع نيست ، واللّه العالم .
سؤال قصج [ 193 ] :
شخصي دعواي ديت آدمي را با منضّمات ديگر ؛ به شخصي داشته وبدون اطّلاع مدّعى عليه بر كميّت وجه مدّعى به ؛ آن را صلح نمودهاند به مبلغى كه زيادة بر مدّعى به است ، ووجه مصالحه بعضي ؛ حواله شده است كه كسى بگيرد ، وبعضي ديگر گرفته شده ، آيا اين صلح صحيح است يا نه ؟ واجناسى كه از براي ديت مقرّر شده كدام است ، وچه قدر است ؟
جواب :
هرگاه در حين اجراء صيغهء مصالحه ، استعلام مقدار مدّعى به غير ممكن بوده - يعنى : متعذّر يا متعسّر بوده - صلح مزبور صحيح ولازم است ؛ هرچند كه بعد از آن معلوم شود كه به زيادة بر آن ؛ صلح شده واگر ممكن
هامش
( 1 ) مقصود از اعتراف مقتول اين است كه : قبل از اينكه مقتول كاملا جان بسپارد ؛ اعتراف به خطاء بودن ضرب وجرح نمايد .
( 2 ) ه : آن اقرار و .