اردبيلى رحمه اللّه « 1 » ؛ به صحّت آن محل تأمل است .
وديگر حديث شصت سال است وآن مذكور است در « كافى » بعنوان ارسال « 2 » ، ودر زيادات نكاح « تهذيب » به سند صحيح از عبد الرحمن بن حجاج از حضرت صادق عليه السّلام « 3 » ، وتضعيف « مدارك » « 4 » ، و « مفاتيح » « 5 » ، وآخوند ملّا احمد رحمه اللّه « 6 » اين حديث را توهّم است ، ومنشأ وهم آن است كه : ضمير « عنه » را در اوّل سند ؛ به « علي بن الحسن » عايد نمودهاند ، نظر به قرب آن ، وأقرب آن است كه عايد است به صفّار كه قبل از « على » است به قرينهء آنكه ، در رجال تصريح نمودهاند كه راوي كتاب محمّد بن الحسين بن أبي الخطاب كه در سند اين حديث است ، صفّار است و « على » را از جملهء رواة آن نشمردهاند ، وبر تقدير رجوع ضمير به « على » ، حديث موثق خواهد بود نه ضعيف ، فليفهم « 7 » .
هامش
( 1 ) مجمع الفائدة والبرهان : 1 / 144 و 146 .
( 2 ) كافى : 3 / 107 حديث 2 ، وسائل الشيعة : 2 / 335 حديث 2296 .
( 3 ) تهذيب الأحكام : 7 / 469 حديث 89 ، وسائل الشيعة : 22 / 183 حديث 28334 .
( 4 ) مدارك الأحكام : 1 / 324 .
( 5 ) مفاتيح الشرائع : 2 / 344 آنچه از مفاتيح برمىآيد تصحيح خبر است نه تضعيف آن .
( 6 ) مجمع الفائدة والبرهان : 1 / 146 .
( 7 ) معمولا نظر علماء از فليفهم ، فليتأمل ونظائر آنها اين است كه مطلب دقيق ومهم است ولازم است خوانندگان فاضل ومطلع از آن به سرعت نگذرند وما براي تقريب به ذهن خوانندگان به خواستهء مؤلّف به چند نكته اشاره مىنمائيم ، اميد است براي كساني كه اطلاعات رجالي و « فقه الحديث » چندانى ندارند ، ويا فضلاى عزيز كه فرصت دقّت زياد در اين مسائل را ندارند مفيد واقع گردد .
1 - مؤلّف بخوبى مىداند كه بحث فقط روى « ابن فضّال » على ابن الحسن نيست تا بگوئيم روايت موثّق است ، بلكه سند شيخ براي نقل كتب ابن فضّال چنين است : « أحمد بن عبدون . . . عن علي بن محمد بن الزبير عن علي بن الحسن بن فضال » ( تهذيب الأحكام : 10 / 55 و 56 قسمت شرح مشيخه ) .
أحمد بن عبدون كه به « أحمد بن عبد الواحد » و « ابن جاشر » هم معروف است بوسيلة شيخ ونجاشي توثيق نشده ، واگر كسى بخواهد وثاقتش را ثابت كند احتياج به قرائن دارد كه براي