جواب مذكور مىسازيم كه آنها صحيحاند به شرط آنكه به طريقي كه مذكور مىشود عمل نمايد ، واللّه العالم .
واگر هر يك از امام ومأموم جزم بر خلاف ديگرى كنند ، در واجبات ؛ اقتدا بر هم مىخورد وبايد هر يك عمل به جزم خود كند ، وهمچنين در صورت ظنّ بر خلاف هم ، واگر يكى جزم داشته باشد وديگرى ظن ، ظان عمل به قول جازم مىكند على المشهور الأظهر ، واگر أحدهما شك كند وديگرى جزم يا ظن داشته باشد شاك رجوع به جازم وظان ؛ مىكند وبايد مأموم جازم وظان امام متردد را مطلع سازد به اينكه - مثلا - سه مرتبه « سبحان اللّه » بگويد تا امام بفهمد كه سه ركعت گزارده است وبر امام واجب است كه به قول أو عمل نمايد ، هرچند كه مأموم يكى وفاسق باشد واز گفتهء أو امام را ظنّ حاصل نشود ، واگر امام ومأموم هر دو شك كنند پس خالى از اين نيست كه شك ايشان موافق است يا مخالف ، ودر صورت دويم يا امر مشتركى ميان ايشان هست يا نه ، ومأمومان متفقاند در شك يا مختلف .
اما اوّل كه متفق باشند : پس اگر شكّشان مبطل است ؛ نماز را اعاده مىكنند به جماعت يا انفراد ، واگر مبطل نيست هر دو عمل به حكم آن شك مىكنند ، ودر نماز احتياط جماعت نيز جايز است هرچند كه بهتر انفراد است .
دويم آنكه : مختلف باشند وامر مشتركى داشته باشند ؛ پس رجوع به آن مشترك نمايند ونماز را تمام كنند ، مثل آنكه : امام شك ميان دو وسه كند ومأموم ميان سه وچهار ، پس هر دو بنا را بر سه گذارند وتمام كنند بدون نماز احتياط ، واگر اعاده نيز كنند بهتر است .
سيّم آنكه : مأمومان نيز با يكديگر در شك مختلف باشند ، پس اگر امر مشترك ميان همه هست بنا بر آن مىگذارند ، مثل آنكه : امام شك كند ميان دو وسه ، وبعضي از مأمومين ميان سه وچهار ، وبعضي ديگر ميان چهار وپنج ، پس
مقامع الفضل — صفحة 137
مساهمون: مؤسسة العلامة المجدد الوحيد البهبهاني
ص١٣٧