واگر ركوع را فراموش كند تا پيشانى را بر موضع سجود نگذاشته است برگردد وراست بايستد ، پس ركوع كند واگر پيشانى را گذاشته باشد - هرچند بر چيزى باشد كه سجده بر آن درست نباشد - نماز باطل مىشود .
واگر هر دو سجده را فراموش كند تا داخل ركوع ركعت ديگر شود نمازش باطل مىشود واگر پيش از ركوع به خاطرش آيد برگردد وسجدهها را به عمل آورد نماز را تمام كند ودو سجدهء سهو كند .
واگر سهوا در يك ركعت دو ركوع كند - در غير نماز آيات - نمازش باطل است ، وهمچنين هرگاه سهوا در يك ركعت چهار سجده كند ، لكن اين دو حكم در مأموم جارى نيست بلكه چون قبل از امام سهوا به ركوع يا سجود رود برگردد وبا امام نيز بجا آورد ، وهمچنين اگر سهوا يا به گمان آنكه امام سر برداشته سر بردارد ومعلومش شود كه هنوز امام سر برنداشته برگردد وبا امام « 1 » سر بردارد ؛ زيادتى ركن در اين دو صورت ضرر ندارد ، واگر عمدا پيشتر رود يا سر بردارد مشهور آن است كه بر نمىگردد ونمازش صحيح است « 2 » ، واگر در اين صورتها - خصوصا در صورت عمد - نيّت انفراد كند نمازش را خودش تمام نمايد شايد أحوط باشد .
واگر سهوا يك ركعت بر نماز زياد كند نمازش باطل است هرچند كه در ركوع به خاطرش آيد ، مگر آنكه در آخر ركعت چهارم به قدر تشهّد نشسته وتشهد خوانده باشد كه در اين صورت سلام دهد ونمازش صحيح است ودو سجدهء سهو كند احتياطا .
واگر به قدر تشهّد نشسته بدون تشهّد يا آنكه زيادة بر يك ركعت زياد كرده ، يا آنكه زيادتى يك ركعت يا بيشتر در غير نماز چهار ركعتي بوده يا آنكه
هامش
( 1 ) الف ، ب ، د : أو .
( 2 ) مدارك الأحكام : 4 / 327 .