وجود دارد :
1 - متكلمين عدليه غالبا برآناند كه اين رنگ يك چيز است كه همچنان ثابت و پايدار است .
2 - اشاعره معتقدند كه اين رنگ هر لحظه وجود جديدى است بدين معنا كه خداوند هرآن رنگ قرمزى را در فلان جسم ايجاد مىكند به نحوى كه قرمزى آن بعدى مماثل با قرمزى آن قبلى است و نه عين آن . حال :
1 - بر مبناى اوّل كه شكّ در بقاء عرض قرمزى ، قطعا استصحاب جارى است .
2 - حتى بر مبناى اشاعره نيز استصحاب عند الشك جارى است . چرا ؟
زيرا اينكه مىگويند : هر لحظه رنگ جديدى ايجاد مىشود مغاير با آن رنگ قديم از روى دقت عقليّه چنين است و لكن از ديد عرف اين رنگ همان رنگى است كه اين جسم مثلا يك سال پيش هم داشت ، اكنون هم دارد .
پس : در اينجا نيز به هنگام شكّ مىتوان استصحاب جارى نمود .
* نظر حضرت امام خمينى ( ره ) در رابطهء با تقسيمات شيخ در كلّى نوع سوّم چيست ؟
ايشان نيز به تقسيماتى مثل تقسيم مرحوم شيخ براى كلّى نوع سوّم قائلاند چنان كه مىفرمايد : كلّى نوع سوّم در صورتى است كه شكّ در بقاى كلّى مشروط به احتمال جانشينى فرد ديگرى به جاى فردى كه ارتفاعش معلوم باشد ؛ كه تصوّر آن به دو صورت است :
1 - اينكه گاهى منشا شكّ ، احتمال همزمان بودن وجود فرد جانشينشونده با فرد معلوم است ، به گونهاى كه احتمال دارد آنها در وجود اجتماع نمايند .
2 - اينكه گاهى منشا شكّ ، احتمال پيدايش فردى همزمان با از بين رفتن فرد معلوم باشد ، و فرقى نمىكند كه اين فرد ديگر ، از جواهر باشد يا از عرضها .
وقتىكه احتمال دارد فردى از سياهى در جسمى با فرد ديگر از سياهى در جسم ديگر ، كه از بين رفتنش معلوم است ، همزمان باشد ، از قسم اوّل است .
وقتىكه احتمال داده شود پيدايش فردى از سياهى با از بين رفتن آن فرد معلوم ، همزمان باشد ؛ از قسم دوم است ؛ چنان كه اگر احتمال داده شود ، فرد زوال يافته به فرد ديگرى كه با خودش در وجود مباين است تبديل شده باشد ، نيز از قسم دوّم است .
امّا اگر احتمال داده شود ، مرتبهاى از عرضى كه داراى پهنايى بسيار و نقص و كمال است ، به مرتبهء ديگر تبديل شود ، از بنيان ، كلّى نوع سوّم نيست . زيرا شخصيت فرد و هويت آن ، در تمام مراتب عقلا و عرفا باقى است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 473
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٧٣