و لذا : اگر سرخى زياد به سرخى كمرنگ تبديل شود ، تبديل آن از كمال به نقص ، تبديل فردى به فرد ديگر نيست و اينكه عقلا تبديل به فرد ديگر محسوب نمىشود ، نزد اهل فن روشن است ، مثل طبيعت كه داراى پهناى بسيارى است ، هرگاه در خارج يافت شود ، موجود از آن ، يك مصداق داراى مراتب است ؛ گرچه بعضى مراتب آن به مرتبهء ديگر تبديل شوند ؛ نه اينكه هر مرتبه از آن طبيعت ، مصداقى غير از مصداق ديگر و از باب تجدّد امثال باشد . « 1 »
سپس ايشان در جاى ديگر مىفرمايد : امّا عرفا فرد ديگر به حساب نمىآيد ؛ چرا كه عند العرف ، مراتب در امثال خودش از قبيل حالتها و شئونات براى چيزى است ، سرخى پررنگ و سرخى كمرنگ از حالتهاى خود سرخى است كه ذات و تشخص آن باقى است ، استصحاب در مثل آن از كلّى نوع اوّل است و نه سوّم .
البته هرگاه علم به واجب بودن چيزى داشته باشد ، و يقين هم دارد كه وجوب از بين رفته است ، و احتمال دارد كه تبديل به استصحاب شده باشد ، كلّى از نوع سوّم است ؛ چرا كه از قبيل تبديل شدن فردى از طلب به فرد ديگرى از عرفا و عقلا مغايرت با آن دارد نمىباشد . « 2 »
* * *
هامش
( 1 ) . تنقيح الاصول ، ج 4 ، ص 113 .
( 2 ) . الاستصحاب ، امام خمينى ( ره ) ، ص 91 - 92 .