( تقرير استدلال )
شيخ ( ره ) مىفرمايد : تعيين حدود هريك از روزه و افطار را متفرّع بر ديدن هلال رمضان و شوال كردن ، مستقيم و سر راست نخواهد بود ، مگر اينكه اراده شود كه يقين پيشين ، محل دخول شكّ قرار داده نشده است ؛ يعنى مورد مزاحمت شكّ نيست .
رأى منصفانه اين است كه : اين روايت از لحاظ دلالت ، اظهر روايات در حجيّت باب استصحاب است . اينها تعدادى از اخبار مىباشد كه برآن اطلاع يافتم ، و با آنها بر استصحاب استدلال شده است .
دانستى كه احاديث صحيحه از اين احاديث ، ظهور در استصحاب ندارد و آنهايى كه ظهور دارند ، صحيح نيستند . شايد استدلال به مجموع آنها به اين اعتبار است كه آنها ضعف همديگر را جبران نمايند و بازوى يكديگر بشوند .
* * *
تشريح المسائل
* مقدمة بفرمائيد يوم الشك بر چند قسم است ؟
بر دو قسم است :
1 - يكى نسبت به روز اوّل رمضان . بدين معنا كه در پايان ماه شعبان شكّ داريم كه آيا فردا روز اوّل رمضان است يا كه نه روز آخر ماه شعبان است ، چرا كه نمىدانيم كه آيا ماه شعبان 29 روزى است يا كه نه كامل است و سى روزى است ؟ و لذا اين سؤال پيش مىآيد كه در چنين روزى ، روزه گرفتن واجب است يا نه ؟
2 - يكى هم نسبت به روز آخر ماه رمضان ، بدين معنا كه پس از گذشت 29 روز از ماه رمضان نمىدانيم كه آيا فرداى روز سىام ماه رمضان است ، يا اينكه نه روز اوّل ماه شوال است ؟
چرا كه نمىدانيم ماه رمضان كامل است يا ناقص ؟ و لذا اين سؤال پيش مىآيد كه آيا روزهء چنين روزى واجب است يا نه ؟
* باتوجّه به مقدمهء فوق بفرمائيد سؤال محمّد بن قاسم در مكتوبهاش به امام ( ع ) چيست ؟
اين است كه : گاهى ما دچار يوم الشك مىشويم وظيفهء ما چيست ، روزه بگيريم يا نه ؟
امام عليه السّلام در پاسخ نوشتند : اليقين لا يدخله الشكّ ، صم للرؤية و افطر للروية . يعنى : شكّ