متزلزل شده به شكّ مىافتيم ، آن عمل را اعاده نمىكنيم ؟
مىگويند چونكه اينگونه موارد مربوط به قاعدهء فراغ است و قاعدهء فراغ غير از قاعدهء اليقين است .
* چه فرقى با هم دارند ؟
- در قاعدهء اليقين ، شما ، عمل را تيقّنا بصحة انجام مىدهيد ، و سپس در رابطهء با همان يقينتان به شكّ مىافتيد ، كه موسوم به شكّ سارى است و ملاكش يقين است .
- در قاعدهء فراغ ملاك اين نيست كه شما عملى را با يقين انجام دادهاى و سپس متزلزل مىشوى ، بلكه ممكن است كه شما عملى را در حال غفلت هم انجام بدهيد ، و پس از آنكه به خود مىآييد از خود بپرسيد كه آيا اين عمل من درست بود يا نه ؟ كه قاعدهء فراغ به داد شما مىرسد .
قاعدهء فراغ مىگويد : به شكّ بعد از فراغ از عمل اعتنا نكن و لذا اين مطلب ربطى به يقين سابق ندارد . به عبارت ديگر : مشاهده مىكنيد كه در رسالههاى عمليّه مىنويسند اگر پس از عمل دچار نگرانى و ترديد شديد ، اعتنا نكنيد ، از باب قاعدهء فراغ و تجاوز است و نه از باب قاعدهء اليقين .
الحاصل : برخى معتقدند كه در مورد شكّ سارى دليلى بر محفوظ بودن يقين سابق وجود ندارد .
2 - قول ديگر اين است كه : عملى را كه ما عن يقين انجام مىدهيم و لو پس از آن دچار شكّ سارى بشويم ، يقين سابق كاملا در جاى خود محفوظ است . يعنى علاوه بر اينكه لازم نيست كه ما عمل انجام شده را اعاده كنيم ، از اين به بعد هم مىتوانيم به شكّ خود اعتنا نكرده ، و بر همان يقين سابقى كه اكنون مورد تزلزل واقع شده ، عمل كنيم . فى المثل : ديروز زيد را عادل دانسته پشت سر او نماز خوانديم ، امروز به شكّ افتادهايم كه آيا ديروز زيد واقعا عادل بوده است يا نه . ما به اشتباه افتاده بوديم ؟ قاعده اليقين مىگويد : استصحاب كن يقين سابقت را و از اين به بعد هم برطبق يقين سابقت پشت سر او نماز بخوان .
* چرا ؟
به دليل اطلاق عبارت فليمض على يقينه ، كه هم شامل گذشته مىشود ، هم شامل اعمالى كه از اين به بعد انجام مىدهيم .
3 - قول ديگر اين است كه : خير ، به فرض كه اين حديث مربوط به شكّ سارى بشود ،
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 372
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٧٢