* پس مراد شيخ از ( فالمراد باليقين ، كما فى ( اليقين ) ، . . . ) چيست ؟
بيان دومين احتمال در حديث مزبور است مبنى بر اينكه : ممكن است مراد امام عليه السّلام از قام فاضاف . . . اين باشد كه نمازگزار پس از اينكه بنا را بر اكثر مىگذارد و بر همان ركعت مشكوكه سلام مىدهد ، يك ركعت نماز احتياط به صورت جداگانه بجا آورد كه اين همان مبناى اماميّه است .
در اين صورت معناى عبارت لا ينقض اليقين بالشكّ اين مىشود كه : يقين به برائت ذمّه را نبايد با شكّ در برائت ، نقض كند ، يعنى اين نمازگزار ، يقين به اشتغال ذمّه پيدا نمود و اكنون بايد يقين به برائت ذمّه پيدا كند و به شكّ در برائت ذمّه قناعت نكند ، منتهى راه تحصيل يقين به فراغ ذمّه ، همان مذهب اماميّه است كه گفته شد : بنا گذاشتن بر اكثر ، سلام دادن و سپس خواندن نماز است .
سپس شيخ مىفرمايد : اگر مراد حديث اين احتمال باشد ديگر ربطى به قانون استصحاب نخواهد داشت بلكه به قاعدهء اشتغال و احتياط مربوط مىشود كه براى خود ملاك خاصى دارد .
* چگونه شيوهء اماميّه يقين به برائت مىآورد و لكن شيوهء عامّه نه ؟
1 - بر مبناى عامّه كه بنا را بر اقلّ مىگذارند و يك ركعت نماز متصلا بجا مىآورند از دو حال خارج نيست :
- يا در واقع نماز اين نمازگزار ، ناقص بوده است كه در اين صورت اين يك ركعت جبرانكننده آن است .
- و يا در واقع نماز او كامل بوده است كه اين يك ركعت ، زيادى عمدى به حساب مىآيد كه مبطل است .
در نتيجه : يقين به فراغت ذمّه حاصل نمىآيد و صرف احتمال است .
2 - و امّا بر مبناى اماميّه كه بنا را بر اكثر مىگذارند و دو ركعت نماز منفصلا بجا مىآورند باز دو صورت دارد :
- يا در واقع نماز او ناقض بوده است كه اين نماز آن را جبران مىكند .
- يا در واقع كامل بوده است كه اين دو ركعت اضافى ضررى به آن وارد نمىكند بلكه يك عمل مستحبى به حساب آمده كه ربطى به اصل نماز ندارد .
علىاىحال در اينجا در هريك از دو صورت مزبور يقين به برائت حاصل مىآيد .
* غرض از ( و قد اريد من ( اليقين ) و ( الاحتياط ) فى غير واحد من الاخبار هذا النحو من العمل . . . )
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 334
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٣٤