نماز علم به وجود نجاست از اوّل نماز پيدا كرده است ، و جارى نمودن استصحاب براى تصحيح نماز با بيان پيشين ، تفاوتى ميان دو فراز يا فقرهء آخرى باقى نمىماند . ( چرا ؟ ) زيرا استصحاب در دو فراز آخر جارى مىشود . چنان كه با احتمال پيدايش نجاست در وسط نماز ، استصحاب براى تصحيح اجزاى سابق بر علم به نجاست ، جارى مىشود .
همچنين اگر در وسط نماز علم پيدا كند كه از اوّل نماز نجاست وجود داشته است ، استصحاب جارى مىشود . ( چرا ؟ ) زيرا ظرف جهل به نجاست ، با شكّ در پيدايش آن در جائى از لباسش ، ظرف جارى شدن استصحاب است ، و علم كه ملحق به آن مىشود ، ضرر به جارى شدن استصحاب نمىزند ، چنان كه در فقرهء اولى ، يعنى استصحاب پس از تمام شدن نماز ، مضر نيست .
امّا در حالت علم به نجاست ، استصحاب مفيد نماز نمىباشد ، بلكه بايد دليل ديگرى در تصحيح نماز باشد . يعنى همان دليلهائى كه دلالت دارند كه هرگاه مكلّف در وسط نماز خوندماغ شد ، بينىاش را بشويد و بنا را بر نمازش بگذارد ؛ ( چرا ؟ ) زيرا از اين ادلّه استفاده مىشود كه تلبس به نجاست در زمانى كه اشتغال به تطهير نجاست دارد ، مضرّ به نماز نيست . از اينجاست كه گاهى احتمال دوّم در فقرهء اولى ترجيح پيدا مىكند .
گفته مىشود : تطبيق استصحاب در دو فقرهء آخرى بر دومى از آن احتمالها است نه اولى كه اجمال را از فقرهء اولى رفع مىنمايد ؛ به اين دليل كه فقرهء اولى بر احتمال پيدايش نجاست بعد از نماز ، حمل مىشود .
بنابراين : ذيل روايت شاهد بر صدر و اوّل روايت است .
علاوه بر اينكه به لفظ ( فرأيت فيه ) و نه ( فرأيته فيه ) تعبير كرده است و شايد شهادت مزبور از اين تعبير استشمام شود ، چنان كه تعبير به ( و ليس ينبغى لك ان تنقض اليقين بالشكّ ) ، ظهور دارد در اينكه پس از نماز ، شكّ فعلى است ؛ و اگر فعلى نمىبود ، شايسته بود كه مىگفت : ( و ما كان ينبغى لك ان تنقض اليقين بالشكّ )
حال : با اين مؤيدات ، گرچه احتمال دوّم خالى از قرب نيست ، و لكن امكان دفع اصل اشكال بر اساس احتمال اوّل وجود دارد ، به اين صورت كه گفته شود : اگر مكلّف نماز بجاى آورد ، سپس نجاست را ببيند ، با شكّ و التفات در حال نماز ، و علم پس از نماز به اينكه نجاست وجود داشته ، تمسّك به استصحاب مانعى ندارد . و امّا اگر در وسط نماز نجاست را ببيند ، فرقى نمىكند كه علم به وجود آن از اوّل نماز داشته باشد ، يا اينكه احتمال بدهد ك در وسط نماز بوجود آمده باشد ، كه در اينجا براى تصحيح نماز ، امكان تمسّك به استصحاب نيست . ( چرا ؟ ) زيرا چيزى كه تمسّك به
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 316
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣١٦