اجماع است . و اينكه نشكستن يقين ، متفرّع بر احتمال متأخر بودن وقوع نجاست از نماز باشد ، الف و لام ، اليقين ، امتناع از حمل بر جنس دارد .
* غرض از مطلب اخير چيست ؟ توضيح دهيد .
اين است كه : دومين فراز مورد استدلال اين فراز از حديث است كه زراره مىپرسد : اگر در وسط نماز خون را در لباس مشاهده كنم ، حكم چيست ؟ حضرت در پاسخ تفصيل داده مىفرمايند :
- اگر قبل از نماز احتمال مىدادى كه لباست خونى باشد و لكن پس از بررسى خونى را نيافتى و لكن در اثناء نماز آن را مشاهده كردى ، نمازت را بشكن ، لباست را بشوى و نماز را اعاده كن .
- و اگر قبل از نماز چنين احتمالى را نمىدادى بلكه ابتدا به ساكن ، خون را در لباست مشاهده كردى ، در همانجا نمازت را قطع كن ( بدون اينكه مطلبى انجام دهى ) ، لباست را بشوى و دوباره نماز را از همانجا كه بودى ادامه بده .
پس از آن حضرت علّت آوردند به اينكه : لانك لا تدرى لعله شىء اوقع عليك ، فليس ينبغى لك ان تنقض اليقين بالشكّ .
الحاصل : اين فراز از حديث نيز براى حجيّت استصحاب قابل استدلال بوده و اركان استصحاب در آن تام است چرا ؟ زيرا : اين فرد كه در اثناء نماز خون ديده است ، يقين ندارد كه اين خون قبل از نماز بوده يا نه ؟ بلكه احتمال مىدهد كه همين حالا پيدا شده باشد . و لذا : اگر بخواهد نماز را اعاده كند ، نقض يقين به شكّ كرده است و اشكالى كه در فراز قبلى بود در اينجا وجود ندارد .
* پس مراد از ( لكن تفريع عدم نقض اليقين . . . ) چيست ؟
اين است كه : و لكن يك اشكال در مطلب اخير وجود دارد و آن اين است كه : امام عليه السّلام كبراى كلّى را با فاء تفريع ، بر يقين به طهارت متفرّع ساختهاند و اين تفريع از حمل ( ال ) در اليقين به جنسيت امتناع دارد . چرا ؟ زيرا : ( ال ) در متفرّع اشاره به آن مطلبى است كه در متفرّع عليه ذكر شده است و كليت ندارد و حال آنكه مبناى استدلال نيز بر جنسيت است .
علىاىحال : از اين حديث نيز قاعده كليه بدست نمىآيد .
* پس غرض شيخنا از ( فافهم ) چيست ؟
اشاره به اين است كه اگرچه ظاهر تفريع همان است كه ذكر شد ، لكن قرائن مهمترى بر
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 310
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣١٠