است كه بايد چهار شاهد عادل شهادت دهند و دو شاهد كافى نيست .
معذلك در آنجا استقراء را مفيد قطع دانستهاند ، و لذا در ما نحن فيه كه يك مادهء نقض هم ندارد ، استقراء به طريق اولى يقينآور است .
3 - مهمترين دليل ما براى حجيّت استصحاب در شكّ رافع ، اخبار و روايات است كه مستفيضهاند ، يعنى تعدادشان از سه حديث بيشتر است و لكن به حد تواتر نرسيدهاند . از جملهء اين احاديث روايت اوّل يا صحيحهء اولاى زراره است .
* در تبيين مطلب بفرمائيد كه سؤال زراره از امام عليه السّلام چيست ؟
اين است كه شخصى وضو دارد و آمادهء نماز است لكن قبل از شروع و ورود به نماز يك يا دو چرت بر او عارض مىشود ، آيا وضوى او باطل شده و بايد دوباره وضو بگيرد و يا اينكه با يك يا دو چرت وضو باطل نمىشود ؟
* شبههء سائل در اين سؤال از چه جهت است ؟
از اين جهت است كه آيا نوم بر خفقه يعنى چرت هم صدق مىكند يا نه ؟ نه اينكه مىداند كه خفقه نوم نيست و لكن نمىداند از مصاديق مبطلات هست يا نه ؟ خير ، مىخواهد بفهمد كه آيا خفقه از مصاديق نوم است تا مبطل وضو باشد يا نه ؟
* امام در پاسخ چه مىفرمايد ؟
مىفرمايد : لا حتى يستيقن انّه قد نام ، يعين ، مادامىكه يقين به نوم حاصل نشده است ، وضو بر او واجب نيست .
* پس بحث در كجاست ؟
در عبارت بعدى امام است كه مىفرمايد : و الّا فانّه على يقين من وضوئه ، و لا ينقض اليقين ابدا بالشك ، و لكن ينقضه بيقين آخر .
الحاصل : جاى ترديد نيست كه اين حديث دلالت دارد بر استصحاب وضو عند الشك فى النوم .
* انما الكلام در چيست ؟
در اين است كه آيا همين مقدار از اين حديث استفاده مىشود كه اگر آدم متوضى شكّ كرد كه آيا خواب بر او مستولى شده است يا نه ، استصحاب بكند وضو را ، تا اينكه حديث اختصاص داشته
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 286
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٨٦