زيد پيدا نموديد و يا اينكه نه امروز متوجه شدى كه زيد ديروز عادل بوده است .
* آيا همزمانى تحصيل علم و يقين به متيقّن و يا تحصيل آن پس از تحقّق متيقن دخلى در مسئله دارد ؟
خير ، آنچه بايد مسلّم باشد اين است كه وجود شىء در گذشته بايد محرز و متقن باشد چه ما همزمان با تحقّق آن بدان علم پيدا كنيم ، چه علم ما به تحقّق قطعى آن در گذشته بعدا حاصل شود .
* كداميك از دو شرط سارى و طارى شرط اجراى استصحاباند ؟
شكّ طارى ، يعنى شكى كه پس از احراز متيقن پيدا مىشود .
* ويژگى تعبير متيقن سابق چيست ؟
اينست كه با اين قيد ، شكّ سارى از محل اجراى استصحاب خارج مىشود ، چرا كه در شكّ سارى متيقن سابق وجود ندارد و يا به تعبير ديگر يقين قبلى شما در اثر اين شكّ و سرايت آن به گذشته ، اكنون متزلزل شده است .
فى المثل : ديروز يقين داشتى كه زيد عادل است ، لكن امروز در اينكه آيا ديروز عدالت داشته يا نه شكّ كردهاى ؟ و يا ديروز پشت سر زيد نماز خواندى و لكن امروز متزلزل شدهاى كه آيا ديروز او عادل بوده است يا نه عقيده من غلط بوده است . در اينگونه موارد متيقن سابق محرز نيست ، بلكه متزلزل است .
بنابراين : در استصحاب بايد شكّ لا حقّ وجود داشته باشد ، يعنى يقين سابق محرز ، شكّ لا حقّ هم وجود داشته باشد .
فى المثل : من يقين داشتم كه زيد ديروز عادل بوده است ، لكن امروز شكّ دارم كه آيا هنوز عادل است يا نه ؟ از عدالت افتاده است . اينجا جاى استصحاب است ، مضافا بر اينكه با اين قيد و يا شرط دوّم ، استصحاب قهقرى خارج مىشود . چرا ؟ زيرا در استصحاب قهقرى متيقّن لا حقّ است و شكّ سابق .
فى المثل : امروز من يقين دارم كه زيد عادل است و لكن شكّ دارم كه آيا ديروز هم عادل بوده است يا نه ، امروز عادل گرديده است . در حقيقت اينجا يك عقبگرد صورت مىگيرد كه تعبير مىشود به قهقرى .
الحاصل : هريك از سه قاعده مبتنى و يا به تعبير ديگر مقتضى يقين و شكّ است ، لكن
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 125
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٢٥