آن را بردارد ، و از بذل و انفاق آن ناخشنود نباشد ، بلكه خوشحالى و دلشادى نمايد ، زيرا انفاق در راه حج خرج كردن در راه خداست ، و يك درهم آن هفتصد درهم پاداش يابد ، رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « از بزرگوارى مرد اين است كه چون براى سفر بيرون رود توشهء او نيكو باشد » . و حضرت سجّاد عليه السّلام هر گاه به حج سفر مىفرمود ، از بهترين زاد ، از لوزينه ( نوعى شيرينى كه با بادام مىسازند ) و خشكبار و شيرينىجات ، توشه بر مىگرفت . و حضرت صادق عليه السّلام فرمود : « وقتى مسافرت مىكنيد ، توشه دان بر گيريد و نيكوترين خوردنيها در آن بنهيد » . و در روايتى است كه : « اين را در زيارت امام حسين عليه السّلام خوش نداشت » .
بلى سزاوار است كه انفاق به ميانه روى باشد نه تنگ گرفتن و نه اسراف ، و مراد از اسراف آنست كه انواع خوردنيهاى مرغوب و لذيذ را مصرف نمايد چنان كه عادت اهل خوشگذرانى است . و امّا بذل كردن مال بسيار به كسانى كه استحقاق دارند اسراف نيست كه هيچ خيرى در اسراف نيست و هيچ اسرافى در خير نيست .
و نيز سزاوار است كه در اين سفر از هر زيان و مصيبتى كه در مال و بدن به او رسد خشنود و خرسند باشد ، كه آن از نشانه هاى قبول حجّ اوست ، و از ميان رفتن مال در راه حج هر درهم آن هفتصد درهم در راه خدا به حساب آيد ، و مصيبت در راه حج بمنزلهء سختيها و شدائد در طريق جهاد است ، پس هر اذيّت و نقصانى كه در راه حج به او برسد براى او ثوابى دارد ، و چيزى از آن نزد خدا ضايع و گم نمىشود .
ششم - آنكه خوش خلقى نمايد ، و سخن خود را نيكو و خوش سازد ، و فروتن باشد ، و از بد خلقى و درشت گوئى و سخنان زشت و لغو و كارهاى ناشايست و ستيزه و جدال پرهيز كند . رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود : « حج مبرور ( مقبول ) پاداشى جز بهشت ندارد » . پس نبايد به رفيقان و همسفران خود اعتراض كند بلكه بايد با آنها نرمى و هموارى كند و با رهروان خانهء خدا فروتنى نمايد ، و حسن خلق را پيشه سازد ، و حسن خلق همين نيست كه از آزار ديگران خوددارى كند بلكه اذيّت ديگران را تحمّل نمايد ، و گفتهاند : سفر را از آن رو سفر ناميدهاند كه اخلاق مردان را آشكار مىگرداند .
هفتم - آنكه ژوليده موى و گرد آلود باشد ، و خود را زينت و آرايش نكند
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 484
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٨٤