فصل 59 درجات مردم در توكَّل
درجات مردم - چنان كه دانستى - در توكَّل به حسب تفاوت مراتب آنان در قوّت و ضعف يقين و در قوّت و ضعف توحيد مختلف است :
يكى درجهء كسى است كه ايمان و يقين او به كمال رسيده ، به طورى كه وثوق و اعتماد او به اسباب بكلَّى سلب شده ، و با تمام هستى خود به پروردگار يگانهء حق روى آورده و جز او مؤثرى نمىبيند ، و هرگز به غير او نظر ندارد ، و دلش به عنايت او چنان مطمئن و آرام است كه حتّى اين احتمال به خاطرش نمىگذرد كه پروردگار او را به غير واگذارد ، و هيچگاه او را اضطرابى پديد نمىآيد . براى چنين كسى باكى نيست كه از اسباب قطعى يا ظنّى بكلَّى روى برتابد ، زيرا خداى سبحان او را حفظ و حراست مىكند و امورش را به صلاح مىآورد ، و روزى او را از جائى كه گمان ندارد مىرساند ، خواه اسباب را تحصيل و كسب نمايد يا نه ، بلى بسا سبب و كسب را براى اطاعت و پيروى امر خدا رها نكند ، ليكن وثوق و اعتماد او فقط به خداست نه به سبب و سعى و كسب . و حكاياتى كه از بعضى از كاملان اولياء نقل كردهاند كه بىزاد و توشه به اعتماد بر خدا در بيابانهائى كه مردم در آنها گام نمىنهادند مسافرت مىكردهاند ، و روزى ايشان مىرسيده ، و از درندگان پر زيان احتراز نمىكردهاند ، يا نسبت به اهل اقتدار و پادشاهان به اعتماد بر خدا بىترس و باك سخنان درشت و ناهموار مىگفتهاند ، و خداى سبحان آنان را نجات مىداده ،
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 291
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٩١